Kategoria BM12.5
Lekcja 5 z 6

Opony, hamulce, układ kierowniczy i zawieszenie

Spis treści

Nie każda usterka samochodu daje się zauważyć na postoju. Kierowca powinien jednak umieć rozpoznać podstawowe oznaki problemów w układach bezpośrednio odpowiedzialnych za kontakt pojazdu z drogą, zmianę kierunku i zatrzymanie.

Nie chodzi o wykonywanie napraw. Chodzi o decyzję:

czy samochód zachowuje się prawidłowo i czy można bezpiecznie kontynuować jazdę?

Opony — jedyny kontakt samochodu z drogą

Opona wpływa między innymi na:

  • przyczepność podczas przyspieszania,
  • drogę hamowania,
  • zachowanie na zakręcie,
  • odporność na aquaplaning,
  • stabilność pojazdu.

Dlatego jej stan jest elementem bezpieczeństwa, a nie tylko komfortu.

Minimalna głębokość bieżnika

Aktualne warunki techniczne zabraniają używania opon:

  • których wskaźniki pokazują graniczne zużycie bieżnika,
  • a jeżeli opona nie ma takich wskaźników — o głębokości rzeźby bieżnika mniejszej niż 1,6 mm.

Wartość 1,6 mm jest granicą prawną dla opisanej sytuacji, a nie rekomendacją, że taka opona zawsze zapewnia optymalne właściwości w każdych warunkach.

W deszczu możliwości zużytej opony mogą pogarszać się wcześniej niż w momencie osiągnięcia prawnej granicy.

Uszkodzenie opony

Przepisy zabraniają również użytkowania opon z widocznymi pęknięciami odsłaniającymi lub naruszającymi ich osnowę.

Niepokojące mogą być także:

  • wybrzuszenia,
  • przecięcia,
  • deformacje,
  • ciało obce wbite w oponę,
  • nagła lub nierównomierna utrata ciśnienia.

Nie każdą wadę kierowca jest w stanie sam prawidłowo ocenić. Przy wątpliwości bezpieczniejsza jest kontrola specjalisty.

Opony na jednej osi

Warunki techniczne przewidują ograniczenia dotyczące stosowania na jednej osi opon różniących się konstrukcją i rzeźbą bieżnika.

Nie uczymy tego jako zachęty do przypadkowego mieszania opon na pozostałych osiach. W praktyce komplet opon powinien być dobierany zgodnie z przepisami, wymaganiami producenta i zasadami bezpiecznej eksploatacji.

Ciśnienie w oponach

Nie istnieje jedna prawidłowa wartość ciśnienia dla wszystkich samochodów.

Właściwe wartości określa producent i mogą zależeć od:

  • rozmiaru opon,
  • obciążenia samochodu,
  • osi,
  • konkretnej wersji pojazdu.

Informację można znaleźć np. na etykiecie pojazdu lub w instrukcji.

Nie uczymy uniwersalnego „2,2 bara” jako reguły.

Zbyt niskie albo nieprawidłowe ciśnienie może wpływać na prowadzenie, zużycie opony i zużycie energii.

Opony zimowe — ważne rozróżnienie

W Polsce nie ma ogólnego przepisu nakazującego wszystkim kierowcom samochodów osobowych stosowanie opon zimowych w konkretnych datach kalendarzowych.

Nie oznacza to, że rodzaj opony nie ma znaczenia dla bezpieczeństwa.

Dobór ogumienia do temperatury, śniegu i lodu jest elementem odpowiedzialnej eksploatacji, ale nie wolno tworzyć nieistniejącego polskiego obowiązku typu „od 1 listopada do 31 marca”.

Przy wyjeździe za granicę trzeba sprawdzić przepisy danego państwa.

Hamulce

Układ hamulcowy jest jednym z najważniejszych systemów bezpieczeństwa samochodu.

Objawami wymagającymi uwagi mogą być między innymi:

  • wyraźna zmiana oporu lub skoku pedału hamulca,
  • samochód ściągający podczas hamowania,
  • nietypowe hałasy,
  • drgania niewynikające ze zwykłego działania systemu ABS,
  • kontrolka układu hamulcowego,
  • wyciek płynu,
  • zauważalnie osłabiona skuteczność hamowania.

ABS nie naprawia hamulców

ABS pomaga ograniczyć blokowanie kół podczas intensywnego hamowania, ale nie zastępuje sprawnego układu hamulcowego ani odpowiedniej przyczepności.

Samochód z usterką hamulców nie staje się bezpieczny tylko dlatego, że posiada ABS, ESC lub inne systemy elektroniczne.

Układ kierowniczy

Układ kierowniczy powinien pozwalać na pewne i przewidywalne prowadzenie pojazdu.

Niepokojące mogą być np.:

  • nagle powstały duży luz,
  • nietypowy opór,
  • silne ściąganie niewytłumaczalne wiatrem lub nachyleniem jezdni,
  • niepokojące odgłosy,
  • komunikat awarii wspomagania,
  • wyraźna utrata możliwości precyzyjnego kierowania.

Art. 66 ust. 1 pkt 5 — z wyjątkiem pojazdu w pełni zautomatyzowanego — wymaga między innymi łatwego, wygodnego i pewnego posługiwania się urządzeniami do kierowania i hamowania.

Zawieszenie

Zawieszenie pomaga utrzymać kontakt kół z nawierzchnią i stabilizować pojazd.

Objawami możliwej usterki mogą być:

  • nietypowe stuki,
  • nadmierne kołysanie,
  • pogorszenie stabilności,
  • nierównomierne zużycie opon,
  • nieprawidłowe ustawienie pojazdu,
  • wyraźna zmiana zachowania na nierównościach.

Takie objawy nie pozwalają kierowcy samodzielnie postawić diagnozy. Są sygnałem do kontroli technicznej.

Co zrobić po uderzeniu w dużą dziurę lub krawężnik?

Po silnym uderzeniu warto w bezpiecznym miejscu sprawdzić, czy nie wystąpiły:

  • widoczne uszkodzenie opony lub felgi,
  • utrata ciśnienia,
  • wibracje,
  • nowe ściąganie pojazdu,
  • nietypowe odgłosy.

Jeżeli istnieje podejrzenie poważnego uszkodzenia, nie należy kontynuować jazdy tylko dlatego, że samochód nadal „jakoś jedzie”.

Najczęstsze pułapki

1. „1,6 mm oznacza, że każda opona o takim bieżniku jest idealnie bezpieczna w ulewie.” — NIE.

2. „W Polsce istnieje ustawowy sezon obowiązkowych opon zimowych dla wszystkich aut osobowych.” — NIE.

3. „Prawidłowe ciśnienie zawsze wynosi tyle samo.” — NIE.

4. „ABS skraca każdą drogę hamowania niezależnie od nawierzchni i stanu opon.” — NIE.

5. „Jeżeli pojazd przechodzi badanie techniczne, nie trzeba obserwować hamulców i układu kierowniczego między badaniami.” — NIE.

Zapamiętaj

OPONY, HAMULCE I UKŁAD KIEROWNICZY NIE SĄ OBSZAREM DO „JAZDY DO NASTĘPNEGO PRZEGLĄDU” MIMO WYRAŹNEJ USTERKI. JEŻELI OBJAW MOŻE WPŁYWAĆ NA PANOWANIE NAD POJAZDEM, NAJPIERW TRZEBA OCENIĆ BEZPIECZEŃSTWO.

Źródła
  • Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym:
    • art. 66 ust. 1 pkt 1 — bezpieczeństwo pojazdu uczestniczącego w ruchu,
    • art. 66 ust. 1 pkt 5 — łatwe, wygodne i pewne posługiwanie się urządzeniami do kierowania i hamowania (z wyjątkiem pojazdu w pełni zautomatyzowanego).
  • Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1843) — art. 1 pkt 5: zmiana art. 66 ust. 1 pkt 5, obowiązująca od 24 czerwca 2026 r.
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 502:
    • § 11 ust. 5 — ciśnienie w ogumieniu zgodne z wartością określoną przez producenta dla danej opony i obciążenia,
    • § 11 ust. 7 pkt 1 — zakaz stosowania na kołach jednej osi opon o różnej budowie lub rzeźbie bieżnika,
    • § 11 ust. 7 pkt 4 — wskaźniki granicznego zużycia bieżnika, a przy ich braku głębokość rzeźby bieżnika mniejsza niż 1,6 mm,
    • § 11 ust. 7 pkt 5 — widoczne pęknięcia odsłaniające lub naruszające osnowę opony.
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców — załącznik nr 1, officialTopic 4.5: „Aspekty mechaniczne związane z zachowaniem bezpieczeństwa na drodze”.
↑