Wyposażenie pojazdu związane z bezpieczeństwem
Spis treści
Bezpieczeństwo samochodu nie zależy wyłącznie od stylu jazdy kierującego.
Znaczenie mają również:
- wyposażenie wymagane przepisami,
- stan podstawowych układów pojazdu,
- opony,
- widoczność z miejsca kierowcy,
- systemy wspomagające hamowanie i stabilność,
- elementy potrzebne podczas awarii.
W tej lekcji rozróżniamy dwie rzeczy:
wyposażenie, które typowy samochód osobowy musi posiadać zgodnie z przepisami
oraz
wyposażenie lub systemy, które zwiększają bezpieczeństwo, ale nie są obowiązkowym „ekwipunkiem do wożenia” w każdym samochodzie osobowym.
1. Dwa najważniejsze obowiązkowe przedmioty w typowym samochodzie osobowym
Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów wymaga, aby samochód osobowy był wyposażony między innymi w:
ostrzegawczy trójkąt odblaskowy
przeznaczony do ustawiania na drodze w celu ostrzegania o obecności unieruchomionego pojazdu;
gaśnicę
umieszczoną:
w miejscu łatwo dostępnym w razie potrzeby jej użycia.
To podstawowe wyposażenie, które kierujący powinien potrafić odnaleźć i prawidłowo wykorzystać.
2. Trójkąt ostrzegawczy nie powinien być „gdzieś pod bagażami”
Trójkąt jest potrzebny w sytuacjach awarii lub wypadku, które omawialiśmy w M4.2.
Przed podróżą warto wiedzieć:
- gdzie znajduje się w samochodzie,
- jak go wyjąć,
- jak go rozłożyć,
- czy jego elementy nie są uszkodzone.
Przypomnienie odległości
Na autostradzie i drodze ekspresowej:
→ 100 m za pojazdem.
Na pozostałej drodze twardej poza obszarem zabudowanym, gdy obowiązek art. 50 ma zastosowanie:
→ 30–50 m za pojazdem.
Szczegóły sygnalizowania awarii pozostają w M4.2.
3. Gaśnica musi być łatwo dostępna
Przepisy nie wymagają jedynie „posiadania gaśnicy gdziekolwiek w samochodzie”.
Rozporządzenie wskazuje, że ma być ona umieszczona:
w miejscu łatwo dostępnym w razie potrzeby jej użycia.
Dlatego złym rozwiązaniem jest:
- zakopanie jej pod ciężkim bagażem,
- umieszczenie w miejscu, do którego dostęp wymaga długiego rozładowywania samochodu.
Kierowca powinien wiedzieć:
- gdzie gaśnica się znajduje,
- jak ją wyjąć,
- jak uruchomić jej mechanizm.
4. Gaśnica nie oznacza obowiązku samodzielnego gaszenia każdego pożaru
Gaśnica może pomóc szczególnie przy bardzo wczesnej fazie niewielkiego pożaru.
Nie wolno jednak narażać życia, próbując walczyć z rozwiniętym pożarem pojazdu.
Jeżeli istnieje poważne zagrożenie:
- ewakuuj ludzi,
- oddal się od zagrożenia,
- wezwij służby,
- nie otwieraj gwałtownie przestrzeni objętej silnym pożarem, jeśli mogłoby to spowodować jego rozwój.
Szczegółową reakcję na wypadek, awarię i zagrożenie pożarem rozwijamy w Module 8.
5. Apteczka — bardzo przydatna, ale nie jest obowiązkowym wyposażeniem każdego samochodu osobowego w Polsce
To jedna z najczęstszych pułapek.
W aktualnym katalogu podstawowego wyposażenia zwykłego samochodu osobowego nie ma ogólnego obowiązku wożenia:
apteczki pierwszej pomocy.
Nie oznacza to, że apteczka jest zbędna.
Przeciwnie — z punktu widzenia bezpieczeństwa warto ją posiadać.
Dobrze wyposażona apteczka może być potrzebna:
- podczas wypadku,
- przy skaleczeniu,
- do zabezpieczenia rany,
- przy udzielaniu pierwszej pomocy do czasu przyjazdu służb.
Prawo i rekomendacja
obowiązek wyposażenia każdego auta osobowego → NIE
bardzo rozsądne wyposażenie bezpieczeństwa → TAK
6. Kamizelka odblaskowa również nie jest ogólnym obowiązkowym wyposażeniem samochodu osobowego w Polsce
Polskie przepisy nie ustanawiają ogólnego obowiązku wożenia kamizelki odblaskowej w każdym samochodzie osobowym.
Warto ją jednak posiadać, najlepiej:
- w kabinie,
- w miejscu dostępnym przed wyjściem z pojazdu.
Dlaczego?
Po awarii kierujący może znaleźć się pieszo:
- na poboczu,
- przy jezdni,
- nocą,
- w warunkach ograniczonej widoczności.
Elementy odblaskowe znacznie poprawiają widoczność człowieka.
Podróż za granicę
W innych państwach obowiązkowe wyposażenie może być inne.
Przed zagraniczną podróżą trzeba sprawdzić aktualne wymagania dotyczące:
- kamizelek,
- apteczki,
- liczby trójkątów,
- innych elementów.
7. Koło zapasowe nie jest ogólnym obowiązkowym wyposażeniem samochodu osobowego
Przepisy nie nakazują, aby każdy samochód osobowy posiadał:
- pełnowymiarowe koło zapasowe,
- koło dojazdowe.
Współczesny samochód może zamiast tego posiadać np.:
- zestaw naprawczy,
- opony typu run-flat,
- inne rozwiązanie przewidziane przez producenta.
Jeżeli samochód ma koło dojazdowe
Rozporządzenie dopuszcza krótkotrwałe użycie fabrycznego koła zapasowego o parametrach innych niż normalne koło jezdne, zgodnie z warunkami producenta.
Trzeba stosować się do ograniczeń podanych dla tego koła, np. dotyczących:
- maksymalnej prędkości,
- dystansu,
- sposobu użytkowania.
8. Podnośnik i klucz do kół nie są obowiązkowym wyposażeniem każdego auta
Skoro samochód nie musi mieć koła zapasowego, przepisy nie tworzą również ogólnego obowiązku wożenia w każdym samochodzie osobowym:
- podnośnika,
- klucza do kół.
Jeżeli jednak zamierzasz samodzielnie zmieniać koło:
→ musisz dysponować właściwymi narzędziami i robić to w miejscu, w którym nie narażasz siebie na potrącenie.
Na autostradzie samodzielna praca przy kole od strony pasa ruchu może być znacznie bardziej niebezpieczna niż oczekiwanie na pomoc poza jezdnią.
9. Linka holownicza również nie jest obowiązkowym wyposażeniem każdego samochodu
W typowym samochodzie osobowym nie ma ogólnego obowiązku przewożenia linki holowniczej.
Jeżeli jednak ma być używana:
- musi nadawać się do konkretnego pojazdu,
- holowanie musi odbywać się zgodnie z art. 31 PoRD,
- trzeba uwzględnić wymagane połączenie pojazdów i oznakowanie.
Szczegółowe zasady holowania są rozwinięte w M8.4 — Holowanie uszkodzonego pojazdu i pomoc drogowa.
10. Samochód musi mieć sprawne wycieraczki i urządzenie do zmywania przedniej szyby
Rozporządzenie wymaga w typowym pojeździe:
- samoczynnych wycieraczek przedniej szyby,
- urządzenia do zmywania szyby,
w zakresie wymaganym dla danego pojazdu.
To wyposażenie bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo.
Przed jazdą w deszczu lub zimą sprawdź
- stan piór wycieraczek,
- poziom płynu,
- działanie spryskiwaczy,
- czy dysze nie są zamarznięte lub zatkane.
Zużyta wycieraczka może pozostawiać smugę dokładnie w polu widzenia kierowcy.
11. Widoczność do tyłu — lusterka i urządzenia pośredniego widzenia
Samochód musi zapewniać kierującemu wymaganą widoczność do tyłu za pomocą:
- lusterek,
- a w odpowiednio homologowanych konstrukcjach również równoważnych urządzeń kamera–monitor.
Przed ruszeniem kierujący powinien:
- ustawić lusterka,
- oczyścić ich powierzchnię,
- upewnić się, że bagaż nie blokuje niezbędnej widoczności.
Kamera cofania
Jest pomocą, ale — jak omawialiśmy w M3.9 — nie zastępuje pełnej obserwacji.
12. Prędkościomierz jest wyposażeniem związanym z bezpieczeństwem i przestrzeganiem prawa
Samochód musi posiadać wymagany:
prędkościomierz
umieszczony w polu widzenia kierowcy.
Bez niego kierujący nie miałby podstawowego narzędzia do kontroli:
- prędkości,
- ograniczeń B-33,
- dopuszczalnych wartości na autostradzie, ekspresówce i w obszarze zabudowanym.
Nie należy zasłaniać wskazań np. uchwytem telefonu.
13. Sygnał dźwiękowy jest wymaganym wyposażeniem
Pojazd samochodowy jest wyposażony w wymagany sygnał dźwiękowy.
Jego obecność nie oznacza prawa do dowolnego używania.
Zasady z M4.2 nadal obowiązują:
- sygnał służy ostrzeganiu o niebezpieczeństwie,
- na obszarze zabudowanym używamy go tylko w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem.
Sprawny klakson ≠ prawo do nadużywania klaksonu.
14. Opony są jednym z najważniejszych elementów bezpieczeństwa
To jedyny element samochodu, który w normalnej jeździe styka się bezpośrednio z nawierzchnią.
Opony wpływają na:
- przyspieszanie,
- hamowanie,
- kierowanie,
- stabilność,
- odprowadzanie wody.
Nawet najlepszy ABS lub ESC nie może stworzyć przyczepności, której fizycznie nie zapewnia opona.
15. Minimalna głębokość bieżnika — wskaźnik zużycia lub 1,6 mm
Rozporządzenie zabrania używania opon:
- których wskaźniki pokazują graniczne zużycie bieżnika,
- a jeżeli opona nie ma takich wskaźników — o głębokości rzeźby bieżnika mniejszej niż 1,6 mm.
To prawne minimum dla typowego samochodu osobowego.
Ważne
Prawne minimum nie oznacza:
„opona ma pełną skuteczność aż do 1,6 mm”.
Właściwości na mokrej nawierzchni mogą pogarszać się wcześniej.
Dlatego stan opon trzeba oceniać nie tylko przez pytanie:
„czy jeszcze jest legalna?”,
ale również:
„czy nadal zapewnia rozsądny margines bezpieczeństwa?”
16. Pęknięcia odsłaniające osnowę dyskwalifikują oponę
Nie wolno używać opony mającej widoczne pęknięcia:
odsłaniające lub naruszające osnowę.
Należy zwracać uwagę również na:
- wybrzuszenia,
- głębokie uszkodzenia,
- przecięcia,
- uszkodzenia boków.
Podejrzane uszkodzenie powinien ocenić specjalista.
Nie należy zakładać:
„skoro powietrze nie schodzi, opona jest bezpieczna”.
17. Opony na jednej osi nie mogą być dowolnie mieszane
Rozporządzenie zabrania m.in. stosowania na kołach jednej osi opon:
- różnej konstrukcji,
- w tym o różnej rzeźbie bieżnika,
z wyjątkami przewidzianymi w przepisach dla szczególnych sytuacji.
Dla kierowcy samochodu osobowego najważniejszy nawyk brzmi:
na jednej osi stosuj prawidłowo dobraną, zgodną parę opon.
18. Ciśnienie w oponach ma znaczenie prawne i praktyczne
Rozporządzenie wskazuje, że ciśnienie powinno być zgodne z zaleceniami producenta dla:
- danej opony,
- obciążenia pojazdu.
Niewłaściwe ciśnienie może powodować:
- pogorszenie prowadzenia,
- wydłużenie hamowania,
- przegrzewanie opony,
- szybsze zużycie,
- większe ryzyko uszkodzenia.
Wartość właściwą dla auta znajdziesz zwykle:
- na naklejce w pojeździe,
- w instrukcji,
- przy słupku drzwi lub klapce paliwa — zależnie od modelu.
19. TPMS pomaga, ale nie zastępuje kontroli opon
Wiele współczesnych samochodów posiada system monitorowania ciśnienia w oponach:
TPMS.
Kontrolka może ostrzec o spadku ciśnienia.
System nie zwalnia jednak kierującego z:
- oględzin opon,
- sprawdzania uszkodzeń,
- kontroli bieżnika.
TPMS nie ocenia wszystkich elementów stanu opony.
20. Opony zimowe — w Polsce brak ogólnego obowiązku sezonowego dla samochodu osobowego
W Polsce nie ma obecnie ogólnego przepisu nakazującego kierowcy samochodu osobowego zmianę opon na zimowe od konkretnej daty.
Nie oznacza to, że opony letnie są dobrym wyborem w każdych warunkach zimowych.
Kierujący nadal ma obowiązek:
- utrzymać panowanie nad pojazdem,
- dostosować prędkość do stanu drogi.
Opona niedostosowana do warunków może drastycznie pogorszyć:
- hamowanie,
- ruszanie,
- kierowanie.
Prawo i bezpieczeństwo
ustawowy sezonowy obowiązek opon zimowych w Polsce → brak
racjonalne dostosowanie opon do zimowych warunków → bardzo istotne
21. Opony z kolcami — zasadniczo zabronione
PoRD zabrania używania opon z umieszczonymi w nich na trwałe:
elementami przeciwślizgowymi wystającymi na zewnątrz.
Dla zwykłego samochodu osobowego oznacza to zasadniczy zakaz jazdy na oponach kolcowanych.
Ustawa przewiduje szczególne wyjątki, np. dla określonych rajdów i wyścigów zimowych za zgodą zarządcy drogi.
Nie jest to więc wyposażenie do zwykłej zimowej jazdy.
22. Łańcuchy przeciwślizgowe — tylko na drodze pokrytej śniegiem
PoRD pozwala używać łańcuchów przeciwślizgowych na oponach:
tylko na drodze pokrytej śniegiem.
Nie wolno zakładać ich i jechać po czystym asfalcie „na zapas”.
W niektórych miejscach znak C-18 może nakazywać używanie łańcuchów przeciwślizgowych na co najmniej dwóch kołach napędowych.
Kierowca powinien wiedzieć
- czy łańcuchy pasują do rozmiaru opon,
- na które koła je zakładać,
- czy producent pojazdu dopuszcza ich użycie na danym zestawie kół.
23. Hamulce muszą być sprawne — ABS nie zastępuje układu hamulcowego
Pojazd musi posiadać skutecznie działający układ hamulcowy zgodny z wymaganiami technicznymi.
Kierowca powinien reagować na objawy takie jak:
- wyraźnie miękki lub nietypowy pedał hamulca,
- ściąganie podczas hamowania,
- nietypowe dźwięki,
- kontrolka ostrzegawcza układu hamulcowego,
- znaczące pogorszenie skuteczności.
Takich objawów nie wolno ignorować.
24. ABS — zapobiega blokowaniu kół podczas intensywnego hamowania
ABS pomaga utrzymać możliwość kierowania podczas bardzo silnego hamowania przez przeciwdziałanie długotrwałemu blokowaniu kół.
Podczas awaryjnego hamowania samochodem z ABS
Typowa technika:
- mocno naciśnij hamulec,
- utrzymuj nacisk,
- w razie potrzeby kieruj pojazdem w granicach dostępnej przyczepności.
Pulsowanie pedału może być normalnym objawem pracy systemu.
Nie należy „pompować” hamulca tylko dlatego, że ABS zaczął działać.
ABS nie skraca każdej drogi hamowania w każdych warunkach
Jego głównym zadaniem jest zachowanie kontroli nad kołami.
Fizyka przyczepności nadal obowiązuje.
25. ESC/ESP pomaga stabilizować pojazd
Elektroniczny układ stabilizacji toru jazdy — często oznaczany jako:
- ESC,
- ESP
może ingerować w:
- hamowanie poszczególnych kół,
- moment napędowy,
aby ograniczyć utratę stabilności.
System może pomóc podczas:
- poślizgu,
- gwałtownego manewru omijania,
- utraty przyczepności.
Nie pozwala jednak pokonać zakrętu z dowolną prędkością.
ESC pomaga wykorzystać dostępną przyczepność — nie tworzy dodatkowej przyczepności.
26. Poduszki powietrzne to bezpieczeństwo bierne
Poduszki powietrzne mogą chronić:
- głowę,
- klatkę piersiową,
- inne części ciała,
zależnie od rodzaju poduszki.
Mogą występować m.in.:
- czołowe,
- boczne,
- kurtynowe,
- centralne.
Jak poznaliśmy w M4.5:
→ działają jako uzupełnienie prawidłowo zapiętych pasów i prawidłowej pozycji ciała.
Nie należy:
- zasłaniać miejsc otwarcia poduszek,
- montować niezgodnych akcesoriów na kierownicy lub desce,
- ignorować kontrolki awarii systemu.
27. Kontrolki ostrzegawcze są częścią systemu bezpieczeństwa
Po uruchomieniu samochodu część kontrolek pojawia się na chwilę w ramach autotestu.
Niepokojąca jest sytuacja, gdy po uruchomieniu lub podczas jazdy pozostaje albo pojawia się np. kontrolka:
- układu hamulcowego,
- ABS,
- ESC,
- poduszki powietrznej,
- TPMS,
- ciśnienia oleju,
- temperatury silnika.
Znaczenie kontrolki trzeba sprawdzić w instrukcji konkretnego pojazdu.
Nie każda kontrolka oznacza to samo
Kolor i symbol mogą wskazywać:
- informację,
- ostrzeżenie,
- poważną usterkę wymagającą zatrzymania.
Nie należy uczyć się wyłącznie „koloru czerwonego” bez znajomości symbolu i instrukcji.
28. Nowoczesne systemy wspomagania kierowcy nie przejmują odpowiedzialności za prowadzenie
Nowsze samochody mogą posiadać m.in.:
- automatyczne hamowanie awaryjne (AEB),
- ostrzeganie o opuszczeniu pasa,
- asystenta utrzymania pasa,
- monitorowanie martwego pola,
- inteligentne wspomaganie prędkości,
- system wykrywania zmęczenia,
- czujniki i kamerę cofania.
Systemy te mogą:
- ostrzegać,
- chwilowo ingerować,
- zmniejszać ryzyko błędu.
Nie zmieniają jednak podstawowej zasady:
kierujący ma obowiązek obserwować drogę i prowadzić pojazd.
29. Tempomat nie oznacza automatycznego dostosowania do limitu i sytuacji
Klasyczny tempomat utrzymuje ustawioną prędkość.
Aktywny tempomat może również reagować na pojazd poprzedzający.
Żaden z nich nie daje prawa do:
- odwrócenia uwagi,
- ignorowania ograniczeń,
- jazdy z niewłaściwą prędkością w deszczu, mgle lub na zakręcie.
Kierowca powinien być gotowy:
- zahamować,
- zmniejszyć ustawioną prędkość,
- wyłączyć system.
30. Bezpieczeństwo zaczyna się przed ruszeniem
Krótka kontrola samochodu przed podróżą powinna obejmować szczególnie:
opony
- widoczne uszkodzenia,
- stan bieżnika,
- prawidłowe ciśnienie;
światła
- czy podstawowe światła działają;
szyby i lusterka
- czyste,
- niezasłonięte;
wycieraczki i płyn
- możliwość oczyszczania szyby;
wyposażenie awaryjne
- trójkąt,
- dostępna gaśnica;
wnętrze
- prawidłowo zabezpieczony bagaż,
- brak luźnych ciężkich przedmiotów.
Nie chodzi o wykonywanie pełnego badania technicznego przed każdym wyjazdem.
Chodzi o szybkie wykrycie oczywistych zagrożeń.
31. Obowiązkowe wyposażenie samochodu a wyposażenie rekomendowane
Obowiązkowe dla typowego samochodu osobowego
W kontekście wyposażenia awaryjnego szczególnie:
- trójkąt ostrzegawczy,
- gaśnica w łatwo dostępnym miejscu.
Sam pojazd musi również posiadać i mieć sprawne wymagane konstrukcyjnie elementy, takie jak m.in.:
- hamulce,
- światła,
- wycieraczki,
- wymagane lusterka/urządzenia widzenia pośredniego,
- prędkościomierz,
- pasy i zagłówki w zakresie właściwym dla pojazdu,
- prawidłowe ogumienie.
Bardzo przydatne, lecz nie stanowią ogólnego obowiązkowego wyposażenia każdego samochodu osobowego w Polsce
- apteczka,
- kamizelka odblaskowa,
- koło zapasowe,
- podnośnik,
- klucz do kół,
- linka holownicza,
- latarka.
To rozróżnienie jest ważne egzaminacyjnie.
Algorytm kontroli przed dłuższą podróżą
Krok 1 — obejdź samochód
Sprawdź:
- opony,
- widoczne uszkodzenia,
- światła,
- tablice.
Krok 2 — sprawdź widoczność
- szyby,
- lusterka,
- wycieraczki,
- płyn.
Krok 3 — sprawdź wyposażenie awaryjne
- trójkąt,
- gaśnica.
Krok 4 — sprawdź wnętrze
- pasy,
- foteliki,
- zabezpieczenie bagażu.
Krok 5 — po uruchomieniu oceń kontrolki
Czy ostrzeżenia po autotescie gasną zgodnie z instrukcją?
Krok 6 — reaguj na nieprawidłowości
Nie rozpoczynaj normalnej jazdy pojazdem, jeżeli usterka może zagrażać bezpieczeństwu.
Najczęstsze pułapki
1. Typowy samochód osobowy w Polsce musi posiadać trójkąt ostrzegawczy i gaśnicę.
2. Gaśnica ma być umieszczona w miejscu łatwo dostępnym w razie potrzeby.
3. Apteczka nie jest ogólnym obowiązkowym wyposażeniem każdego samochodu osobowego w Polsce, choć zdecydowanie warto ją wozić.
4. Kamizelka odblaskowa również nie jest ogólnym obowiązkowym wyposażeniem auta osobowego w Polsce; za granicą wymagania mogą być inne.
5. Koło zapasowe, podnośnik, klucz i linka holownicza nie są obowiązkowym wyposażeniem każdego auta osobowego.
6. Prawne minimum bieżnika to graniczny wskaźnik zużycia, a przy jego braku 1,6 mm — ale bezpieczeństwo może wymagać wcześniejszej wymiany opon.
7. Opony z pęknięciami odsłaniającymi lub naruszającymi osnowę są niedopuszczalne.
8. W Polsce nie ma ogólnego sezonowego obowiązku jazdy samochodem osobowym na oponach zimowych.
9. Opony z kolcami są zasadniczo zabronione w zwykłym ruchu.
10. Łańcuchów przeciwślizgowych wolno używać tylko na drodze pokrytej śniegiem.
11. ABS pomaga zachować sterowność przy intensywnym hamowaniu, ale nie znosi praw fizyki.
12. ESC/ESP pomaga stabilizować samochód, lecz nie pozwala bezpiecznie przekraczać granic przyczepności.
13. Kamera, TPMS, AEB, asystent pasa czy tempomat są systemami wspomagającymi — odpowiedzialność za prowadzenie pozostaje po stronie kierującego.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 502 z późniejszymi zmianami:
- § 11 ust. 1 — m.in. wycieraczki i spryskiwacze, prędkościomierz, urządzenia widzenia pośredniego, sygnał dźwiękowy, pasy, zagłówki, trójkąt i gaśnica,
- § 11 ust. 5–7 — wymagania dotyczące ogumienia, ciśnienia, koła zapasowego i niedopuszczalnego zużycia/uszkodzeń opon,
- § 12 i załączniki — wymagane światła pojazdu.
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym:
- art. 50 — użycie trójkąta i świateł przy awarii/wypadku,
- art. 60 ust. 2 pkt 5 oraz ust. 3–4 — zakaz opon z trwałymi wystającymi elementami przeciwślizgowymi i zasady używania łańcuchów,
- art. 66 — ogólne wymagania dotyczące stanu technicznego i wyposażenia pojazdu.
- Przepisy homologacyjne UE / EKG ONZ — wymagania dotyczące systemów bezpieczeństwa instalowanych w nowych pojazdach; traktowane jako warstwa techniczna, nie jako lista wyposażenia, które kierowca musi samodzielnie dokładać do każdego starszego samochodu.
- Załącznik nr 1 do programu szkolenia —
officialTopic 1.18. - Przy kolejnej aktualizacji prawnej przed publikacją ponownie sprawdzić aktualne § 11–12 rozporządzenia technicznego oraz art. 60 i 66 PoRD, szczególnie po ewentualnych zmianach obowiązujących przed publikacją.