Bezpieczne wysiadanie i zabezpieczenie pojazdu
Spis treści
Zakończenie jazdy nie oznacza jeszcze zakończenia odpowiedzialności kierującego.
Niebezpieczna sytuacja może powstać również wtedy, gdy:
- otwierasz drzwi,
- pasażer wysiada,
- pozostawiasz drzwi otwarte,
- odchodzisz od samochodu,
- pojazd nie został właściwie zabezpieczony przed stoczeniem lub uruchomieniem przez osobę niepowołaną.
Prawo wprost reguluje te sytuacje.
Najważniejsze zasady są dwie:
przed otwarciem drzwi lub wysiadaniem trzeba upewnić się, że nie spowoduje to zagrożenia ani utrudnienia ruchu;
oraz
podczas postoju kierujący musi zabezpieczyć pojazd przed uruchomieniem przez osobę niepowołaną i zastosować inne środki potrzebne do uniknięcia wypadku.
1. Otwieranie drzwi bez sprawdzenia sytuacji jest zabronione
Art. 45 ust. 1 pkt 3 zabrania:
- otwierania drzwi pojazdu,
- pozostawiania otwartych drzwi,
- wysiadania,
bez upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia.
To nie jest wyłącznie zalecenie dobrego wychowania.
To konkretny obowiązek prawny.
2. Zakaz nie dotyczy tylko kierowcy
Przepis dotyczący otwierania drzwi i wysiadania nie jest sformułowany wyłącznie jako zakaz dla kierującego.
Dlatego przed otwarciem drzwi sytuację powinien sprawdzić również pasażer.
Kierujący powinien dodatkowo zwracać uwagę na pasażerów, szczególnie:
- dzieci,
- osoby starsze,
- osoby nieznające sytuacji na drodze.
Typowy błąd
Pasażer siedzący z lewej strony samochodu otwiera drzwi natychmiast po zatrzymaniu.
Z tyłu nadjeżdża rowerzysta.
→ może dojść do tzw. dooringu, czyli zderzenia rowerzysty z otwieranymi drzwiami.
3. Kogo trzeba sprawdzić przed otwarciem drzwi?
Przed otwarciem drzwi od strony ruchu należy sprawdzić, czy nie nadjeżdża m.in.:
- rowerzysta,
- motocyklista,
- motorowerzysta,
- użytkownik hulajnogi,
- samochód,
- autobus.
Od strony drogi dla pieszych lub chodnika trzeba również uważać na:
- pieszych,
- dzieci,
- osoby na urządzeniach wspomagających ruch.
Nie zakładaj:
„przecież stoję, więc inni muszą mnie ominąć”.
To osoba otwierająca drzwi ma upewnić się, że nie stworzy zagrożenia ani utrudnienia.
4. Lusterko nie pokazuje wszystkiego
Przed otwarciem drzwi warto użyć:
- lusterka wewnętrznego,
- odpowiedniego lusterka zewnętrznego,
- bezpośredniego spojrzenia w bok i do tyłu.
Rower lub motocykl może znajdować się:
w martwym polu lusterka.
Dlatego samo szybkie spojrzenie w jedno lusterko może być niewystarczające.
5. „Dutch Reach” — dobra technika bezpieczeństwa
Jedną z technik ograniczających ryzyko otwarcia drzwi przed rowerzystą jest tzw.:
Dutch Reach.
Kierowca siedzący po lewej stronie otwiera drzwi prawą ręką, czyli ręką dalszą od drzwi.
Powoduje to naturalny obrót:
- tułowia,
- barków,
- głowy
w kierunku tyłu pojazdu.
Ułatwia zauważenie uczestnika znajdującego się obok samochodu lub w martwym polu.
Ważne
Dutch Reach:
- nie jest nazwanym w ustawie obowiązkowym sposobem otwierania drzwi,
- jest praktyczną techniką pomagającą wykonać obowiązek z art. 45.
Dla pasażera po prawej stronie analogicznie można użyć ręki dalszej od drzwi.
6. Drzwi otwieraj etapami
Nie trzeba od razu otwierać drzwi na pełną szerokość.
Bezpieczna sekwencja:
- sprawdź lusterko,
- obejrzyj się,
- lekko uchyl drzwi,
- ponownie sprawdź sytuację,
- dopiero wtedy otwórz je szerzej i wysiądź.
Takie zachowanie daje więcej czasu:
- Tobie,
- rowerzyście,
- innemu kierującemu
na zauważenie zmiany sytuacji.
7. Nie zostawiaj drzwi otwartych w stronę ruchu bez potrzeby
Art. 45 obejmuje również:
pozostawianie otwartych drzwi bez upewnienia się, że nie stworzy to zagrożenia lub utrudnienia.
Dlatego nie należy pozostawiać drzwi szeroko otwartych od strony jezdni np. podczas:
- rozmowy,
- szukania rzeczy,
- długiego wypakowywania bagażu z kabiny.
Jeżeli musisz wykonywać czynności przy pojeździe:
→ zorganizuj je tak, aby możliwie mało ingerować w tor ruchu innych uczestników.
8. Wysiadaj po bezpieczniejszej stronie, jeżeli jest to możliwe
Jeżeli warunki pozwalają, warto wybrać stronę:
- oddaloną od intensywnego ruchu,
- po której znajduje się bezpieczna przestrzeń dla pieszego.
Nie jest to jednak zasada:
„zawsze wysiadaj prawą stroną”.
Układ drogi może być różny.
Po prawej stronie samochodu może znajdować się np.:
- droga dla rowerów,
- ruchliwy ciąg pieszy,
- inny pas ruchu.
Decyduje rzeczywista sytuacja.
9. Droga dla rowerów przy zaparkowanych samochodach wymaga szczególnej uwagi
Jeżeli obok miejsc postojowych biegnie:
- pas ruchu dla rowerów,
- droga dla rowerów,
- inny tor ruchu jednośladów,
ryzyko „dooringu” jest szczególnie duże.
Rowerzysta może znajdować się bardzo blisko samochodu i mieć mało czasu na reakcję.
Przed otwarciem drzwi:
→ zawsze sprawdź przestrzeń za samochodem i obok niego.
10. Dzieci nie powinny samodzielnie otwierać drzwi od strony ruchu
Dziecko może:
- nie zauważyć rowerzysty,
- źle ocenić jego prędkość,
- gwałtownie otworzyć drzwi.
Dlatego kierujący/opiekun powinien organizować wysiadanie tak, aby dziecko wysiadało:
po stronie możliwie bezpiecznej.
W samochodzie można dodatkowo korzystać z:
blokady otwierania tylnych drzwi od wewnątrz („child lock”), jeżeli pojazd ją posiada.
To rozwiązanie techniczne i praktyka bezpieczeństwa, a nie odrębny obowiązek art. 45.
11. Pasażer wysiadający do ruchu nie staje się „uprzywilejowany” przez samo otwarcie drzwi
Nie należy zakładać:
„otworzę drzwi, więc rowerzysta będzie musiał się zatrzymać”.
Obowiązek upewnienia się występuje przed otwarciem.
Celem jest niedopuszczenie do sytuacji, w której inny uczestnik zostaje nagle zmuszony do:
- gwałtownego hamowania,
- zmiany toru,
- wjazdu pod inny pojazd.
12. Zabezpieczenie samochodu zaczyna się od pewnego zatrzymania
Po zatrzymaniu samochodu przed opuszczeniem miejsca kierowcy trzeba upewnić się, że pojazd:
- nie zacznie się samoczynnie poruszać,
- nie zostanie przypadkowo wprawiony w ruch.
Typowa prawidłowa procedura obejmuje:
- użycie hamulca postojowego zgodnie z konstrukcją auta,
- wybranie pozycji
Pw automatycznej skrzyni biegów, - albo odpowiedniego biegu w skrzyni manualnej jako dodatkowego zabezpieczenia — zgodnie z instrukcją pojazdu,
- wyłączenie napędu/silnika, gdy kończysz jazdę.
Dokładna sekwencja może zależeć od konstrukcji samochodu.
13. Hamulec postojowy jest podstawowym zabezpieczeniem przed stoczeniem
Samochód pozostawiony na:
- pochyłości,
- nierównej nawierzchni,
- parkingu,
musi być zabezpieczony tak, aby nie ruszył samoczynnie.
Hamulec postojowy może być:
- mechaniczny,
- elektryczny.
W nowoczesnym samochodzie może włączać się automatycznie, ale kierowca powinien wiedzieć:
- czy faktycznie został uruchomiony,
- co sygnalizuje jego kontrolka.
Nie należy bezkrytycznie polegać na automatyce.
14. Pozycja „P” nie oznacza, że wszystkie inne zasady zabezpieczenia przestają istnieć
W automatycznej skrzyni pozycja:
P — Park
blokuje przekładnię zgodnie z konstrukcją pojazdu.
Dobrą praktyką jest jednak korzystanie również z hamulca postojowego, zwłaszcza na pochyłości.
Zmniejsza to obciążenie mechanizmu skrzyni i stanowi dodatkowe zabezpieczenie.
Ważne
Szczegółową kolejność:
- hamulec,
- hamulec postojowy,
P
należy wykonywać zgodnie z instrukcją konkretnego pojazdu.
15. Samochód z manualną skrzynią — samo „zostawienie na luzie” może być niewystarczające
Jeżeli samochód pozostawiony jest tylko na biegu jałowym, a hamulec postojowy nie zabezpiecza go prawidłowo:
→ pojazd może się stoczyć.
Dlatego stosujemy:
- sprawny hamulec postojowy,
- dodatkowe zabezpieczenie przewidziane przez konstrukcję i instrukcję pojazdu.
Na pochyłości trzeba zachować większy margines ostrożności niż na idealnie płaskim parkingu.
16. Koła na pochyłości — dodatkowa praktyka bezpieczeństwa
Na stromym odcinku odpowiednie ustawienie kół może ograniczyć skutki ewentualnego stoczenia pojazdu.
Sposób zależy od:
- kierunku pochyłości,
- obecności krawężnika,
- sposobu parkowania.
Nie przedstawiamy tego jako jednej uniwersalnej ustawowej pozycji kierownicy dla każdej sytuacji.
Jest to dodatkowy środek bezpieczeństwa, który trzeba dobrać do konkretnego miejsca.
17. Art. 46 wymaga zabezpieczenia przed uruchomieniem przez osobę niepowołaną
Art. 46 ust. 5 nakazuje podczas postoju:
zabezpieczyć pojazd przed możliwością jego uruchomienia przez osobę niepowołaną.
W praktyce może to oznaczać m.in.:
- wyłączenie pojazdu,
- zabranie kluczyka,
- zabranie lub odpowiednie zabezpieczenie klucza systemu bezkluczykowego,
- zamknięcie pojazdu przy opuszczaniu go.
Nie pozostawiaj możliwości łatwego uruchomienia samochodu przez przypadkową osobę.
18. Kluczyk lub klucz bezkluczykowy ma znaczenie
W tradycyjnym samochodzie pozostawiony w stacyjce kluczyk może umożliwić uruchomienie pojazdu.
W samochodzie z systemem keyless problem wygląda inaczej:
- samochód może uruchomić się, jeżeli klucz znajduje się odpowiednio blisko lub we wnętrzu.
Dlatego opuszczając pojazd:
→ zabierz klucz i upewnij się, że auto zostało prawidłowo wyłączone.
19. Nie oddalaj się od pojazdu, gdy silnik pracuje
Art. 60 ust. 2 pkt 1 zabrania kierującemu:
oddalania się od pojazdu, gdy silnik jest w ruchu.
Przykład
Zatrzymujesz samochód przed sklepem.
Silnik pracuje.
Wychodzisz „tylko na chwilę”.
→ jest to zachowanie zabronione.
Nie ma znaczenia, że:
- widzisz samochód przez szybę,
- wrócisz za minutę,
- jest zimno.
20. Pracujący silnik podczas postoju na obszarze zabudowanym
Art. 60 ust. 2 pkt 3 zabrania:
pozostawiania pracującego silnika podczas postoju na obszarze zabudowanym.
Wyjątek dotyczy pojazdu wykonującego czynności na drodze.
Praktyczny przykład
Zimą stoisz zaparkowany przed domem i przez kilka minut „grzejesz auto” na postoju.
→ w obszarze zabudowanym przepis co do zasady zabrania pozostawiania pracującego silnika podczas postoju.
Nie myl tego z chwilowym zatrzymaniem wynikającym z:
- czerwonego światła,
- korka,
- warunków ruchu.
21. Nie pozostawiaj samochodu w sposób umożliwiający wypadek
Art. 46 ust. 5 zawiera również szerszy obowiązek:
zachować inne środki ostrożności niezbędne do uniknięcia wypadku.
To obejmuje ocenę rzeczywistej sytuacji.
Przykłady zagrożenia
- źle zaciągnięty hamulec na pochyłości,
- pozostawiony pojazd mogący się stoczyć,
- szeroko otwarte drzwi w stronę jezdni,
- niezabezpieczony samochód, który może zostać przypadkowo uruchomiony.
Prawo nie tworzy zamkniętej listy każdego możliwego środka.
Kierujący ma dobrać zabezpieczenie do sytuacji.
22. Zabezpieczenie pojazdu nie kończy się na zamknięciu zamka
Centralny zamek chroni przede wszystkim przed dostępem do wnętrza.
Nie zastępuje:
- hamulca postojowego,
- prawidłowego ustawienia skrzyni,
- wyłączenia napędu,
- bezpiecznego miejsca postoju.
Można zamknąć samochód, który nadal jest źle zabezpieczony przed stoczeniem.
Dlatego potrzebne są obie warstwy:
zabezpieczenie przed ruchem pojazdu
oraz
zabezpieczenie przed uruchomieniem przez osobę niepowołaną.
23. Wybór miejsca postoju też jest częścią bezpieczeństwa
Jak omawialiśmy w M3.3, art. 46 wymaga, aby zatrzymanie i postój odbywały się w miejscu i warunkach, w których pojazd:
- jest widoczny z dostatecznej odległości,
- nie powoduje zagrożenia,
- nie powoduje utrudnienia ruchu.
Dlatego nawet idealnie zaciągnięty hamulec nie legalizuje postoju:
- na przejściu,
- w tunelu,
- w miejscu objętym zakazem,
- w miejscu niebezpiecznym.
24. Bagażnik również otwieraj z uwzględnieniem ruchu
Przy ładowaniu lub rozładowywaniu samochodu trzeba uważać, aby:
- osoba stojąca za pojazdem nie znajdowała się w niebezpiecznym miejscu,
- bagaż nie wystawał nagle na tor ruchu,
- nie pozostawiać przedmiotów na jezdni.
Jeżeli dostęp do bagażnika wymaga stania blisko pasa ruchu:
→ zachowaj szczególną ostrożność i skróć czas przebywania w tej przestrzeni.
25. Pasażerowie powinni wysiąść dopiero po zakończeniu manewru parkowania
Nie należy wypuszczać pasażera:
- podczas powolnego toczenia się samochodu,
- podczas dojeżdżania do krawężnika,
- w trakcie cofania na miejsce.
Najpierw:
- zatrzymaj samochód,
- zabezpiecz go,
- sprawdź otoczenie,
- dopiero pozwól na otwarcie drzwi i wysiadanie.
Szczególnie ważne jest to przy przewozie dzieci.
26. Po zaparkowaniu nadal obserwuj rowerzystów i pieszych
Moment parkowania często powoduje spadek koncentracji:
„już dojechałem”.
Właśnie wtedy może dojść do:
- otwarcia drzwi przed rowerzystą,
- wejścia pasażera na drogę dla rowerów,
- wybiegnięcia dziecka,
- stoczenia źle zabezpieczonego pojazdu.
Bezpieczna jazda kończy się dopiero wtedy, gdy:
pojazd i wszyscy pasażerowie są bezpiecznie poza konfliktem z ruchem.
Algorytm bezpiecznego zakończenia jazdy
Krok 1 — wybierz legalne i bezpieczne miejsce
Sprawdź znaki, widoczność i otoczenie.
Krok 2 — zatrzymaj pojazd
Upewnij się, że nie blokujesz ruchu w sposób zabroniony.
Krok 3 — zabezpiecz samochód
- hamulec postojowy,
Plub odpowiednie zabezpieczenie skrzyni,- wyłącz napęd zgodnie z instrukcją.
Krok 4 — sprawdź otoczenie przed otwarciem drzwi
- lusterko,
- martwe pole,
- rowerzysta,
- hulajnoga,
- samochód,
- pieszy.
Krok 5 — otwórz drzwi stopniowo
Nie wyskakuj bez obserwacji.
Krok 6 — dopilnuj pasażerów
Szczególnie dzieci.
Krok 7 — opuszczając auto, zabierz klucz i zabezpiecz pojazd
Nie pozostawiaj możliwości uruchomienia przez osobę niepowołaną.
Najczęstsze pułapki
1. Przed otwarciem drzwi, pozostawieniem ich otwartych lub wysiadaniem trzeba upewnić się, że nie stworzy to zagrożenia ani utrudnienia.
2. Przepis dotyczący otwierania drzwi nie dotyczy wyłącznie kierowcy — pasażer również nie może stworzyć w ten sposób zagrożenia.
3. Samo spojrzenie w lusterko może nie wystarczyć, ponieważ rowerzysta lub motocykl może znajdować się w martwym polu.
4. Dutch Reach jest dobrą techniką pomagającą sprawdzić martwe pole, ale nie jest osobnym ustawowym obowiązkiem.
5. Drzwi nie mogą być pozostawione otwarte w sposób zagrażający innym lub utrudniający ruch.
6. Podczas postoju pojazd trzeba zabezpieczyć przed uruchomieniem przez osobę niepowołaną oraz przed możliwością spowodowania wypadku.
7. Centralny zamek nie zastępuje hamulca postojowego ani zabezpieczenia przed stoczeniem.
8. Nie wolno oddalać się od pojazdu, gdy silnik pracuje.
9. Na obszarze zabudowanym zabronione jest pozostawianie pracującego silnika podczas postoju, z ustawowym wyjątkiem dla pojazdu wykonującego czynności na drodze.
10. Po zaparkowaniu odpowiedzialność nie kończy się natychmiast — bezpieczne otwarcie drzwi i wysiadanie są częścią całego procesu.
Źródła
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym:
- art. 45 ust. 1 pkt 3 — zakaz otwierania drzwi, pozostawiania ich otwartych lub wysiadania bez upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia,
- art. 46 ust. 1 — ogólne warunki bezpiecznego zatrzymania i postoju,
- art. 46 ust. 5 — zabezpieczenie pojazdu podczas postoju przed uruchomieniem przez osobę niepowołaną oraz inne środki niezbędne do uniknięcia wypadku,
- art. 60 ust. 2 pkt 1 — zakaz oddalania się od pojazdu przy pracującym silniku,
- art. 60 ust. 2 pkt 3 — zakaz pozostawiania pracującego silnika podczas postoju na obszarze zabudowanym, z wyjątkiem pojazdu wykonującego czynności na drodze.
- Załącznik nr 1 do programu szkolenia — pozostała część
officialTopic 2.1: wysiadanie z pojazdu i zabezpieczenie pojazdu. - Technika „Dutch Reach” — warstwa praktyczna bezpieczeństwa pomagająca realizować obowiązek upewnienia się przed otwarciem drzwi; nie przedstawiać jej jako osobnego nakazu ustawowego.
- Przy kolejnej aktualizacji prawnej przed publikacją ponownie sprawdzić aktualne brzmienie art. 45, 46 i 60 oraz ewentualne nowelizacje obowiązujące bezpośrednio przed publikacją.