Kierujący, właściciel i posiadacz pojazdu — kto za co odpowiada

Samochód może prowadzić jego właściciel, członek rodziny, pracownik, osoba korzystająca z auta wynajętego albo ktoś, komu pojazd został po prostu użyczony.

Dlatego w przepisach pojawiają się różne role:

• kierujący — osoba, która w danym momencie prowadzi pojazd,
• właściciel — osoba lub podmiot, do którego pojazd należy,
• posiadacz pojazdu — osoba lub podmiot, który faktycznie włada pojazdem w określonym zakresie.

Role te mogą należeć do jednej osoby, ale nie muszą.

Prowadzisz cudzy samochód — nadal odpowiadasz za sposób jazdy

Fakt, że samochód nie jest Twoją własnością, nie zwalnia Cię z obowiązków kierującego.

Kierujący odpowiada za to, aby używać pojazdu zgodnie z przepisami i w sposób bezpieczny. Przed rozpoczęciem jazdy powinien ocenić te elementy, które może rozsądnie sprawdzić i które mają wpływ na bezpieczne prowadzenie.

Jeżeli widzisz, że:

• ładunek zasłania widoczność,
• bagaż może się przemieścić,
• samochód jest przeciążony,
• pasażerowie są przewożeni niezgodnie z przepisami,
• światła albo tablice są zasłonięte,
• widoczne uszkodzenie może zagrażać bezpieczeństwu,

to nie powinieneś traktować zdania „to nie mój samochód” jako usprawiedliwienia.

Prawo o ruchu drogowym zabrania używania pojazdu w sposób zagrażający bezpieczeństwu osoby znajdującej się w pojeździe lub poza nim. Jednocześnie pojazd uczestniczący w ruchu ma być zbudowany, wyposażony i utrzymany w sposób, który nie zagraża bezpieczeństwu i zapewnia kierującemu odpowiednie pole widzenia oraz możliwość pewnej obsługi urządzeń pojazdu.

Odpowiedzialność kierującego nie kończy się na samym prowadzeniu

Bezpieczna jazda zaczyna się jeszcze przed ruszeniem.

Kierujący powinien ustalić między innymi:

• czy liczba pasażerów jest zgodna z przeznaczeniem pojazdu,
• czy pasażerowie mogą być prawidłowo zabezpieczeni,
• czy bagaż i inne przedmioty nie stanowią zagrożenia,
• czy ładunek nie przekracza dopuszczalnych parametrów,
• czy nic nie ogranicza widoczności,
• czy nic nie zasłania wymaganych świateł, urządzeń sygnalizacyjnych lub tablic rejestracyjnych.

Nie oznacza to obowiązku wykonywania przed każdą jazdą pełnego badania technicznego. Chodzi o racjonalną kontrolę tego, co kierujący powinien zauważyć i czego skutki będzie odczuwał podczas jazdy.

Właściciel lub posiadacz ma również własne obowiązki

Odpowiedzialność właściciela albo posiadacza pojazdu nie jest tym samym co odpowiedzialność osoby prowadzącej.

Jednym z wyraźnych obowiązków wynikających z PoRD jest obowiązek wskazania — na żądanie uprawnionego organu — komu właściciel lub posiadacz powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie.

Przepisy przewidują wyjątek, gdy pojazd został użyty wbrew woli i wiedzy właściciela lub posiadacza przez nieznaną osobę, a właściciel lub posiadacz nie mógł temu zapobiec.

Pozostałe obowiązki formalne właściciela lub posiadacza — w szczególności dotyczące rejestracji, badań technicznych, ubezpieczenia i dokumentów — są rozwinięte w Module 12.

Nie istnieje jedna zasada „za wszystko odpowiada właściciel”

To nieprawidłowe uproszczenie.

W zależności od sytuacji przepisy nakładają obowiązki:

• bezpośrednio na kierującego,
• na osobę przewożoną,
• na właściciela lub posiadacza pojazdu,
• albo na kilka tych osób równocześnie, ale w różnym zakresie.

Przykład: pasażer samochodu wyposażonego w pasy ma obowiązek korzystać z pasa. Jednocześnie kierującemu przepisy zabraniają przewożenia pasażera w sposób niezgodny z odpowiednimi przepisami dotyczącymi pasów i przewozu osób.

Nie można więc sprowadzić odpowiedzialności do pytania: „czyj jest samochód?”.

Kierowca powinien reagować na zmianę sytuacji

Samochód może być prawidłowo przygotowany przed ruszeniem, a problem może powstać później.

Przykładowo:

• bagaż zaczyna się przemieszczać,
• mocowanie roweru na bagażniku poluzowało się,
• pasażer odpiął pas,
• przewożony przedmiot zaczął ograniczać widoczność,
• na desce rozdzielczej pojawiła się informacja o usterce wpływającej na bezpieczeństwo.

Bezpieczne korzystanie z pojazdu wymaga wtedy odpowiedniej reakcji, a nie kontynuowania jazdy „bo na początku wszystko było w porządku”.

Dobra praktyka przed ruszeniem

Przed jazdą pożyczonym lub rzadko używanym samochodem warto dodatkowo sprawdzić:

• podstawowe elementy sterowania,
• działanie wymaganych świateł,
• ustawienie fotela i lusterek,
• sposób uruchamiania hamulca postojowego,
• położenie świateł awaryjnych,
• sposób wyboru biegów lub trybu jazdy,
• komunikaty ostrzegawcze widoczne po uruchomieniu pojazdu.

To dobra praktyka techniczna, a nie zamknięta ustawowa lista czynności obowiązkowych przed każdym ruszeniem.

Najczęstsze pułapki

1. „To samochód kolegi, więc za jego stan odpowiada wyłącznie kolega.” — NIE. Kierujący ma własne obowiązki związane z bezpiecznym używaniem pojazdu.

2. „Właściciel zawsze odpowiada za każde zachowanie kierowcy.” — NIE. Prawo rozdziela obowiązki poszczególnych osób.

3. „Jeżeli samochód ma ważne badanie techniczne, nie muszę reagować na widoczną usterkę.” — NIE. Aktualna sytuacja pojazdu może zmienić się po wykonaniu badania.

4. „Odpowiedzialność za bezpieczeństwo zaczyna się dopiero po ruszeniu.” — NIE. Sposób przewozu osób i rozmieszczenia ładunku trzeba ocenić wcześniej.

Zapamiętaj

KIERUJĄCY ODPOWIADA ZA BEZPIECZNE UŻYWANIE POJAZDU, KTÓRY PROWADZI — NIEZALEŻNIE OD TEGO, CZY JEST JEGO WŁAŚCICIELEM.

Źródła

• Załącznik nr 1 do rozporządzenia w sprawie szkolenia — officialTopic 4.1.
• Prawo o ruchu drogowym:
  • art. 60 ust. 1 — zakaz używania pojazdu w sposób zagrażający bezpieczeństwu,
  • art. 66 ust. 1 — podstawowe wymagania bezpieczeństwa pojazdu uczestniczącego w ruchu,
  • art. 78 ust. 4 — obowiązek właściciela lub posiadacza wskazania, komu powierzono pojazd do kierowania lub używania.
• Szczegółowe obowiązki formalne właściciela/posiadacza pozostają do rozwinięcia w Module 12.