Przystanki i pojazdy komunikacji publicznej
Spis treści
Przystanek komunikacji publicznej jest miejscem, w którym trzeba jednocześnie obserwować:
- pojazd komunikacji publicznej,
- pasażerów,
- pieszych dochodzących do pojazdu lub opuszczających go,
- możliwość włączenia się autobusu lub trolejbusu do ruchu,
- oznakowanie miejsca przystanku,
- zakazy zatrzymywania innych pojazdów.
Nie istnieje jedna wspólna zasada typu:
„autobus lub tramwaj na przystanku zawsze ma pierwszeństwo”.
Obowiązki zależą od rodzaju pojazdu, miejsca przystanku i konkretnej sytuacji.
1. Jak oznacza się przystanki?
Znaki informacyjne:
- D-15 „przystanek autobusowy”,
- D-16 „przystanek trolejbusowy”,
- D-17 „przystanek tramwajowy”
oznaczają miejsca zatrzymywania się odpowiednich pojazdów wykonujących odpłatny przewóz osób na regularnych liniach.
D-15 może dodatkowo oznaczać miejsce zatrzymywania:
- innych pojazdów samochodowych wykonujących odpłatny regularny przewóz osób,
- pojazdów przeznaczonych do przewozu dzieci do szkół i przedszkoli.
2. P-17 „linia przystankowa”
P-17 wyznacza na jezdni miejsce przystanku.
Jednocześnie oznacza, że:
zakaz zatrzymywania się innych pojazdów na przystanku obowiązuje na całej długości tej linii.
P-17 może być stosowana między innymi przy:
- przystanku autobusowym lub trolejbusowym bez zatoki,
- przystanku tramwajowym bez wysepki dla pasażerów.
3. Zakaz zatrzymywania przy przystanku
Prawo o ruchu drogowym zabrania zatrzymania pojazdu:
w odległości mniejszej niż 15 m od słupka lub tablicy oznaczającej przystanek.
Jeżeli przystanek posiada zatokę:
zakaz obowiązuje na całej długości zatoki.
Jeżeli miejsce przystanku wyznaczono linią P-17, zakaz zatrzymywania innych pojazdów obowiązuje na całej długości tej linii.
Ważne
Nie chodzi wyłącznie o postój lub parkowanie.
Przepis dotyczy zatrzymania pojazdu, czyli jest bardziej restrykcyjny niż sam zakaz postoju.
Oczywiście nie dotyczy zatrzymania wynikającego z:
- warunków ruchu,
- przepisów,
- sygnałów lub poleceń.
4. Autobus lub trolejbus wyjeżdżający z przystanku na obszarze zabudowanym
Art. 18 PoRD ustanawia szczególną zasadę dla oznaczonego przystanku autobusowego lub trolejbusowego na obszarze zabudowanym.
Jeżeli kierujący autobusem albo trolejbusem sygnalizuje kierunkowskazem zamiar:
- zmiany pasa ruchu albo
- wjechania z zatoki na jezdnię,
kierujący pojazdem zbliżającym się do przystanku ma obowiązek:
- zmniejszyć prędkość,
- a w razie potrzeby zatrzymać się,
- aby umożliwić autobusowi lub trolejbusowi włączenie się do ruchu.
Najważniejszy warunek
Ta szczególna reguła jest związana z oznaczonym przystankiem znajdującym się na obszarze zabudowanym.
Nie należy automatycznie przenosić jej w identycznej postaci na każdy przystanek poza obszarem zabudowanym.
5. Czy autobus może po prostu wyjechać przed samochód?
Nie.
Przepis nakłada obowiązek również na kierującego autobusem lub trolejbusem.
Może on wjechać:
- na sąsiedni pas ruchu albo
- z zatoki na jezdnię
dopiero po upewnieniu się, że:
nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Dlatego niewłaściwe jest uproszczenie:
„autobus w mieście ma bezwzględne pierwszeństwo i może od razu wyjechać”.
Prawidłowo:
- kierujący samochodem ma umożliwić autobusowi wykonanie manewru,
- kierujący autobusem nadal musi upewnić się, że manewr nie spowoduje zagrożenia.
6. Kierunkowskaz autobusu ma znaczenie
Szczególny obowiązek wobec autobusu wyjeżdżającego z przystanku powstaje wtedy, gdy kierujący autobusem sygnalizuje kierunkowskazem zamiar wykonania manewru.
Sam fakt, że autobus stoi w zatoce, nie oznacza jeszcze, że natychmiast zamierza wjechać na jezdnię.
Kierujący samochodem powinien jednak obserwować:
- kierunkowskaz autobusu,
- ruch pasażerów,
- zamykanie drzwi,
- sytuację przed i za autobusem.
Nie należy czekać z reakcją do momentu, w którym autobus zacznie już fizycznie wyjeżdżać z zatoki.
7. Przystanek poza obszarem zabudowanym
Szczególna reguła art. 18 ust. 1 dotycząca umożliwienia autobusowi lub trolejbusowi włączenia się do ruchu została sformułowana dla oznaczonego przystanku na obszarze zabudowanym.
Poza obszarem zabudowanym nie stosujemy automatycznie tej samej szczególnej zasady.
Nie oznacza to oczywiście zezwolenia na:
- niebezpieczne przyspieszanie,
- uniemożliwianie manewru,
- ignorowanie autobusu już znajdującego się na jezdni.
Obowiązują tam ogólne przepisy dotyczące:
- bezpiecznej prędkości,
- odstępu,
- zmiany pasa,
- włączania się do ruchu.
Zapamiętaj:
szczególne ułatwienie wyjazdu autobusu z przystanku → obszar zabudowany
8. Przystanek tramwajowy bez wysepki
Jedną z najważniejszych sytuacji egzaminacyjnych jest przystanek tramwajowy, przy którym pasażerowie muszą przejść przez część jezdni bezpośrednio między chodnikiem a tramwajem.
Kierujący pojazdem ma obowiązek zachować szczególną ostrożność przy przejeżdżaniu obok oznaczonego przystanku tramwajowego, który nie znajduje się przy drodze dla pieszych lub drodze dla pieszych i rowerów.
Jeżeli:
- przystanek nie jest wyposażony w wysepkę dla pasażerów,
- tramwaj wjeżdża na przystanek albo już na nim stoi,
kierujący samochodem ma obowiązek:
zatrzymać pojazd w takim miejscu i na taki czas, aby zapewnić pieszym swobodne dojście do tramwaju albo z tramwaju na drogę dla pieszych lub drogę dla pieszych i rowerów.
To jest obowiązek zatrzymania, a nie jedynie zalecenie zwolnienia.
9. Gdzie zatrzymać samochód przy przystanku tramwajowym bez wysepki?
Miejsce zatrzymania może być wskazane linią:
P-14 „linia warunkowego zatrzymania złożona z prostokątów”.
P-14 może wskazywać miejsce zatrzymania właśnie przed przystankiem tramwajowym bez wysepki.
Jeżeli oznakowanie wyznacza miejsce zatrzymania, należy się do niego zastosować.
Najważniejszy efekt ma być zawsze ten sam:
pasażer musi mieć swobodną i bezpieczną drogę między tramwajem a przestrzenią przeznaczoną dla pieszych.
10. Kiedy obowiązek zatrzymania się zaczyna?
Nie trzeba czekać, aż pierwszy pasażer faktycznie postawi stopę na jezdni.
Przepis działa, jeżeli:
- tramwaj wjeżdża na przystanek albo
- stoi na przystanku
i przystanek nie ma wysepki dla pasażerów.
Celem jest stworzenie pasażerom bezpiecznego dostępu do pojazdu zanim wejdą oni bezpośrednio w tor jazdy samochodu.
11. Kiedy można ponownie ruszyć?
Kierujący może kontynuować jazdę dopiero wtedy, gdy może zrobić to bez naruszenia obowiązku zapewnienia pieszym swobodnego dojścia:
- do tramwaju albo
- z tramwaju do bezpiecznej części drogi przeznaczonej dla pieszych.
Nie należy ruszać pomiędzy grupami pasażerów tylko dlatego, że przez chwilę przed samochodem nie znajduje się żadna osoba.
Trzeba obserwować cały proces wymiany pasażerów i rzeczywistą sytuację.
12. Przystanek z wysepką dla pasażerów
Jeżeli tramwaj zatrzymuje się przy wysepce dla pasażerów, piesi nie muszą w taki sam sposób przecinać pasa ruchu samochodów bezpośrednio pomiędzy chodnikiem a tramwajem.
Nie stosuje się wtedy mechanicznie zasady dotyczącej przystanku bez wysepki.
Kierujący nadal musi jednak:
- obserwować pieszych,
- stosować się do przejść dla pieszych,
- przestrzegać sygnalizacji,
- zachować bezpieczną prędkość,
- respektować oznakowanie przystanku.
13. Przepisy stosuje się odpowiednio do innych pojazdów komunikacji publicznej
Przepis dotyczący dostępu pieszych do tramwaju stosuje się odpowiednio również przy ruchu innych pojazdów komunikacji publicznej.
Może mieć to znaczenie w nietypowej organizacji przystanku, w której pasażerowie muszą przekroczyć tor jazdy innych pojazdów, aby:
- dojść do pojazdu komunikacji publicznej,
- opuścić go i dojść do drogi dla pieszych.
Dlatego zawsze trzeba oceniać realny układ przystanku, a nie wyłącznie rodzaj pojazdu.
14. Tramwaj nie „włącza się z przystanku” tak jak autobus
Tramwaj poruszający się po torowisku i ruszający po obsłudze przystanku nie jest w typowej sytuacji autobusu wyjeżdżającego z zatoki.
Jego ruch odbywa się po torze i podlega zasadom dotyczącym:
- pojazdów szynowych,
- sygnalizacji,
- pierwszeństwa,
- konkretnego układu drogi.
Ustawowe włączanie się pojazdu szynowego do ruchu występuje między innymi przy:
- wjeździe na drogę z zajezdni,
- wjeździe na jezdnię z pętli.
Nie należy więc przenosić art. 18 dotyczącego autobusu z zatoki na tramwaj stojący na zwykłym przystanku.
15. Autobus szkolny — szczególna sytuacja
Autobus szkolny ma własne przepisy, odrębne od zwykłego autobusu komunikacji publicznej.
Kierujący pojazdem zbliżający się do miejsca postoju autobusu szkolnego ma obowiązek:
1. zatrzymać się
jeżeli kierujący autobusem szkolnym podał sygnał zatrzymania;
2. zmniejszyć prędkość, a w razie potrzeby zatrzymać się
aby umożliwić autobusowi szkolnemu wjazd:
- na jezdnię albo
- na sąsiedni pas ruchu,
jeżeli kierujący autobusem sygnalizuje zamiar wykonania takiego manewru.
Autobus szkolny także nie może wymuszać
Jego kierujący może wykonać manewr dopiero po upewnieniu się, że nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu.
Szczegółowe oznakowanie autobusu szkolnego i sygnał STOP poznaliśmy już w M1.9. Tutaj pokazujemy jego znaczenie w relacji z miejscem postoju i włączaniem się pojazdu.
16. Dzieci i młodzież przy pojeździe przewozowym
Przy omijaniu pojazdu przeznaczonego do przewozu dzieci lub młodzieży, odpowiednio oznaczonego, podczas ich wsiadania albo wysiadania kierujący powinien zachować szczególną ostrożność, a w razie potrzeby zatrzymać się.
Największym ryzykiem jest możliwość nagłego pojawienia się dziecka zza pojazdu.
W tej sytuacji nie należy koncentrować uwagi wyłącznie na autobusie — trzeba obserwować także:
- przestrzeń przed nim,
- przestrzeń za nim,
- drugą stronę jezdni,
- pobocze lub chodnik.
17. Przystanek i ograniczona widoczność
Autobus stojący na przystanku może zasłaniać:
- pieszego,
- dziecko,
- przejście dla pieszych,
- rowerzystę,
- pojazd wyjeżdżający z bocznej drogi.
Szczególną ostrożność trzeba zachować zwłaszcza wtedy, gdy:
- pasażerowie właśnie wysiadają,
- autobus ma otwarte drzwi,
- obok przystanku znajduje się przejście dla pieszych,
- poruszają się dzieci,
- widoczność jest ograniczona przez zatokę, wiatę lub zaparkowane pojazdy.
Przepisy dotyczące przystanku nie zastępują ogólnego obowiązku dostosowania prędkości do widoczności i sytuacji.
18. Autobus zatrzymany przed przejściem dla pieszych
Przystanek może znajdować się blisko przejścia dla pieszych.
Jeżeli autobus lub inny pojazd zasłania przejście, trzeba pamiętać o zasadach poznanych w M2.6.
W szczególności:
nie wolno ominąć pojazdu, który zatrzymał się w celu ustąpienia pierwszeństwa pieszemu.
Nie wolno zakładać, że każdy autobus stojący przy krawędzi zatrzymał się wyłącznie z powodu obsługi przystanku. Trzeba obserwować sytuację drogową.
19. Wyprzedzanie w rejonie przystanku
Sam fakt występowania przystanku autobusowego nie tworzy automatycznie ogólnego zakazu wyprzedzania.
Mogą jednak wystąpić inne ograniczenia, np.:
- przejście dla pieszych,
- linia ciągła,
- skrzyżowanie,
- oznakowanie zakazu,
- ograniczona widoczność,
- sytuacja z pasażerami.
Dlatego decyzji o wyprzedzaniu nie wolno podejmować na podstawie jednego elementu drogi.
20. Przystanek nie jest miejscem do „szybkiego postoju”
Zakaz zatrzymania w rejonie przystanku oznacza, że nie wolno wykorzystywać go np. do:
- wysadzenia pasażera,
- odebrania kogoś „na minutę”,
- oczekiwania z włączonymi światłami awaryjnymi,
- postoju w zatoce autobusowej.
Światła awaryjne nie tworzą wyjątku od zakazu zatrzymywania.
Jeżeli zatrzymanie nie wynika z warunków ruchu lub przepisów, pozostawienie samochodu w miejscu objętym zakazem jest niedopuszczalne.
Algorytm zachowania przy przystanku
Krok 1 — rozpoznaj rodzaj przystanku
Czy to:
- autobusowy,
- trolejbusowy,
- tramwajowy,
- miejsce postoju autobusu szkolnego?
Krok 2 — obserwuj pasażerów
Czy:
- wsiadają,
- wysiadają,
- przechodzą przez jezdnię,
- mogą być zasłonięci przez pojazd?
Krok 3 — obserwuj zamiar pojazdu komunikacji publicznej
Czy autobus lub trolejbus:
- ma włączony kierunkowskaz,
- zamierza wyjechać z zatoki,
- zmienia pas?
Krok 4 — sprawdź, czy jesteś na obszarze zabudowanym
Ma to kluczowe znaczenie dla szczególnej zasady art. 18 dotyczącej umożliwienia autobusowi lub trolejbusowi włączenia się do ruchu.
Krok 5 — przy tramwaju sprawdź wysepkę
Jeżeli jej nie ma, a tramwaj wjeżdża na przystanek lub stoi:
→ zatrzymaj się i zapewnij pasażerom swobodne dojście.
Krok 6 — sprawdź zakaz zatrzymywania
- 15 m od znaku przystanku,
- cała zatoka,
- cała długość P-17.
Najczęstsze pułapki
1. Autobus wyjeżdżający z zatoki w obszarze zabudowanym nie ma „bezwzględnego pierwszeństwa”. Kierujący samochodem ma umożliwić mu manewr, ale kierujący autobusem również musi upewnić się, że nie stworzy zagrożenia.
2. Szczególna zasada art. 18 dotyczy oznaczonego przystanku autobusowego lub trolejbusowego na obszarze zabudowanym.
3. Kierunkowskaz autobusu jest warunkiem szczególnego obowiązku umożliwienia mu zmiany pasa lub wyjazdu z zatoki.
4. Przy przystanku tramwajowym bez wysepki samo zwolnienie może nie wystarczyć — gdy tramwaj wjeżdża lub stoi, trzeba się zatrzymać i zapewnić pieszym swobodny dostęp.
5. Tramwaj ruszający ze zwykłego przystanku nie jest automatycznie w takiej samej sytuacji prawnej jak autobus wyjeżdżający z zatoki.
6. Nie wolno zatrzymać samochodu w odległości mniejszej niż 15 m od znaku przystanku, a w zatoce — na całej jej długości.
7. P-17 oznacza zakaz zatrzymywania innych pojazdów na całej długości linii.
8. Światła awaryjne nie pozwalają na zatrzymanie samochodu w zatoce autobusowej.
9. Autobus stojący na przystanku może zasłaniać pieszego — trzeba być przygotowanym na jego pojawienie się.
10. Autobus szkolny ma dodatkowe, szczególne zasady, w tym sygnał nakazujący innym kierującym zatrzymanie.
Źródła
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym:
- art. 18 — autobus i trolejbus wyjeżdżający z oznaczonego przystanku na obszarze zabudowanym,
- art. 18a — autobus szkolny,
- art. 26 ust. 6 — obowiązki przy przystanku tramwajowym bez wysepki i odpowiednie stosowanie do innych pojazdów komunikacji publicznej,
- art. 49 ust. 1 pkt 9 — zakaz zatrzymywania w rejonie przystanku,
- przepisy dotyczące pojazdów przewożących dzieci i młodzież.
- Rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych:
- § 51 — D-15, D-16 i D-17,
- § 89 ust. 3 — P-14 przed przystankiem tramwajowym bez wysepki,
- § 90 ust. 1 — P-17.
- Szczegółowe warunki techniczne dla znaków i sygnałów — zastosowanie P-17 na przystankach autobusowych, trolejbusowych i tramwajowych.
- Załącznik nr 1 do programu szkolenia — część
officialTopic 1.9. - Przy kolejnej aktualizacji prawnej przed publikacją ponownie sprawdzić aktualne brzmienie art. 18, 18a, 26 i 49 oraz ewentualne nowelizacje obowiązujące bezpośrednio przed publikacją.