Bezpieczna jazda w tunelach
Spis treści
Tunel jest miejscem szczególnym. Nawet niewielkie zdarzenie może być w nim groźniejsze niż na otwartej drodze ze względu na:
- ograniczoną przestrzeń,
- utrudnioną możliwość ominięcia przeszkody,
- ograniczone drogi ewakuacji,
- możliwość szybkiego zadymienia,
- zmianę warunków oświetlenia przy wjeździe i wyjeździe.
Dlatego przepisy wprowadzają w tunelach szczególne zasady dotyczące:
- odstępu od poprzedzającego pojazdu,
- zatrzymania,
- cofania,
- zawracania.
1. D-37 „tunel” i D-38 „koniec tunelu”
Znak:
D-37 „tunel”
oznacza wjazd do tunelu.
Znak:
D-38 „koniec tunelu”
oznacza wyjazd z tunelu.
Jeżeli długość tunelu przekracza 500 m, pod D-37 może znajdować się tabliczka:
T-1b
wskazująca rzeczywistą długość tunelu.
Informacja o długości może być również umieszczona bezpośrednio na znaku D-37.
Tunel dłuższy niż 3000 m
Jeżeli długość tunelu przekracza 3000 m, pozostała długość do końca tunelu jest wskazywana co 1000 m tabliczką T-1b.
2. T-32 — minimalny odstęp w tunelu
Pod znakiem D-37 może znajdować się tabliczka:
T-32
wskazująca minimalny odstęp od poprzedzającego pojazdu.
Jeżeli taki znak określa odstęp:
→ stosujesz wartość wskazaną na oznakowaniu.
Ma to szczególne znaczenie w długich tunelach, gdzie odpowiednia przestrzeń pomiędzy pojazdami:
- zmniejsza ryzyko najechania,
- ułatwia reakcję na gwałtowne hamowanie,
- ogranicza możliwość powstania wielopojazdowego zatoru,
- pozostawia przestrzeń potrzebną w sytuacji awaryjnej.
3. Szczególny odstęp w tunelu dłuższym niż 500 m
Poza obszarem zabudowanym, w tunelu o długości przekraczającej 500 m, art. 19 ust. 4 wprowadza minimalny odstęp od poprzedzającego pojazdu.
Samochód osobowy kategorii B
Jeżeli kierujesz pojazdem o DMC nieprzekraczającej 3,5 t:
→ minimum 50 m.
Ta sama wartość dotyczy autobusu.
Zespół pojazdów lub inny pojazd
→ minimum 80 m.
Ważne warunki
Te ustawowe wartości 50/80 m dotyczą łącznie sytuacji:
- poza obszarem zabudowanym,
- tunel ma więcej niż 500 m długości.
Nie uczymy więc uproszczenia:
„w każdym tunelu zawsze trzeba trzymać 50 m”.
4. Odstęp 50/80 m może zostać zmieniony znakami
Organ zarządzający ruchem może:
- zmniejszyć albo
- zwiększyć
ustawowy odstęp 50/80 m za pomocą znaków drogowych, zależnie od dopuszczalnej prędkości obowiązującej w tunelu.
Dlatego zawsze obserwujemy:
- D-37,
- T-32,
- ograniczenia prędkości,
- znaki zmiennej treści.
Zapamiętaj:
ustawowa wartość → może zostać zmodyfikowana oznakowaniem
5. Zwykły bezpieczny odstęp nadal obowiązuje
Niezależnie od szczególnego przepisu dla tuneli >500 m kierujący ma zawsze obowiązek utrzymywać taki odstęp, aby uniknąć zderzenia w razie:
- hamowania,
- zatrzymania się pojazdu poprzedzającego.
Oznacza to, że nawet tam, gdzie ustawowe 50 m nie ma zastosowania, nie wolno jechać „na zderzaku”.
W tunelu margines bezpieczeństwa jest szczególnie ważny ze względu na ograniczoną możliwość wykonania manewru ratunkowego.
6. Korek w tunelu — minimum 5 m podczas zatrzymania
Art. 47a wprowadza osobną zasadę.
Jeżeli w tunelu zatrzymujesz pojazd z powodu:
- warunków ruchu,
- przepisów ruchu,
musisz pozostawić przed poprzedzającym pojazdem odstęp:
co najmniej 5 m.
Przykład
W tunelu tworzy się korek.
Pojazdy zatrzymują się.
→ nie podjeżdżasz „pod sam zderzak”.
Pozostawiasz minimum 5 m.
Taka przestrzeń może być bardzo cenna w razie:
- potrzeby ewakuacji,
- manewru pojazdów ratowniczych,
- konieczności odsunięcia samochodu od zagrożenia.
7. Nie myl 5 m z 50 m
To dwie różne sytuacje.
50 m
Dotyczy jazdy samochodem do 3,5 t:
- poza obszarem zabudowanym,
- w tunelu dłuższym niż 500 m,
z uwzględnieniem ewentualnej zmiany znakami.
5 m
Dotyczy zatrzymania w tunelu wynikającego z warunków lub przepisów ruchu.
JADĘ → długi tunel poza zabudowanym → 50 m (kat. B)
STOJĘ w tunelu z powodu ruchu/przepisów → minimum 5 m
8. Dobrowolne zatrzymanie w tunelu jest zabronione
Art. 49 zabrania zatrzymania pojazdu:
w tunelu.
Oznacza to, że nie wolno zatrzymać się w tunelu dobrowolnie np.:
- aby odebrać telefon,
- aby zmienić ustawienia nawigacji,
- aby wysadzić pasażera,
- aby zrobić zdjęcie,
- „tylko na minutę”.
Zakaz zatrzymania obejmuje również postój.
Korek to inna sytuacja
Jeżeli zatrzymanie wynika z:
- korka,
- czerwonego sygnału,
- polecenia osoby kierującej ruchem,
- innej sytuacji drogowej,
nie jest to dobrowolne zatrzymanie objęte zakazem.
Wtedy stosujemy m.in. zasadę 5 m odstępu.
9. Cofanie w tunelu — bezwzględnie zabronione
Art. 23 ust. 2 zabrania cofania:
w tunelu.
Nie ma znaczenia, że:
- przejechałeś zjazd,
- minąłeś zatokę,
- pomyliłeś pas,
- „cofniesz tylko kilka metrów”.
→ nie wolno cofać.
Jeżeli popełnisz błąd w trasie, kontynuujesz jazdę do miejsca, w którym można bezpiecznie i legalnie zmienić kierunek.
10. Zawracanie w tunelu — zabronione
Art. 22 ust. 6 zabrania zawracania:
w tunelu.
Nie wolno więc:
- zawracać przez linię rozdzielającą kierunki,
- korzystać z zatoki technicznej do zawracania,
- wykorzystywać przerwy technicznej w pasie rozdziału bez uprawnienia.
Wyjątkiem mogą być wyłącznie sytuacje, w których zachowanie kierującego wynika z bezpośrednich poleceń osoby uprawnionej lub organizacji ruchu w sytuacji awaryjnej.
11. Czy w tunelu wolno wyprzedzać?
Sam fakt wjazdu do tunelu nie tworzy w polskim prawie ogólnego zakazu wyprzedzania wszystkich pojazdów.
O możliwości wyprzedzania decydują między innymi:
- znaki zakazu,
- linie na jezdni,
- liczba i kierunek pasów,
- widoczność,
- pozostałe przepisy dotyczące wyprzedzania.
Przykład
Tunel ma dwa pasy w jednym kierunku, przerywaną linię i nie ma zakazu wyprzedzania.
→ sam znak D-37 nie oznacza automatycznie zakazu wyprzedzania.
To ważna pułapka.
Jednocześnie ze względu na charakter tunelu każdy manewr powinien być wykonywany szczególnie płynnie i przewidywalnie.
12. Czy w tunelu wolno zmieniać pas?
Podobnie:
nie istnieje automatyczny zakaz każdej zmiany pasa tylko dlatego, że znajdujesz się w tunelu.
Zmiana pasa może być wykonana, jeżeli:
- oznakowanie jej nie zabrania,
- linia może zostać przekroczona,
- manewr jest bezpieczny.
Jeżeli jednak pasy oddziela linia ciągła:
→ nie wykonujesz zmiany pasa przez tę linię.
W tunelach często celowo ogranicza się liczbę dopuszczalnych manewrów przez oznakowanie.
13. Światła w tunelu — ważna aktualna zasada
W obowiązującym Prawie o ruchu drogowym nie ma już odrębnego przepisu nakazującego kierowcy samochodu osobowego używanie wyłącznie świateł mijania tylko z powodu samego wjazdu do tunelu.
Art. 51 stanowi obecnie:
- w warunkach normalnej przejrzystości powietrza używamy świateł mijania,
- od świtu do zmierzchu w takich warunkach można zamiast nich używać świateł do jazdy dziennej.
Dlatego nie tworzymy nieaktualnej reguły:
„sam znak tunel zawsze prawnie nakazuje światła mijania”.
Zalecenie bezpieczeństwa
Policja zaleca jednak w tunelu używanie świateł mijania zamiast samych świateł dziennych.
Dlaczego?
W wielu pojazdach przy światłach do jazdy dziennej:
- tylne światła pozycyjne nie świecą,
- samochód jest gorzej widoczny od tyłu.
Dlatego w tunelu światła mijania są bezpieczniejszym wyborem, nawet gdy poruszamy się w dzień.
Automatyczne światła
Nie należy bezkrytycznie ufać trybowi AUTO.
Po wjeździe do tunelu warto upewnić się, że pojazd rzeczywiście włączył odpowiednie oświetlenie.
14. Światła drogowe w tunelu — unikaj oślepiania
Jeżeli użycie świateł drogowych mogłoby oślepić:
- kierującego z przeciwka,
- kierującego pojazdem poprzedzającym poprzez lusterka,
należy przełączyć je na światła mijania.
W tunelu odbicia światła od ścian mogą dodatkowo zwiększać dyskomfort i oślepienie.
Dlatego typowym bezpiecznym ustawieniem są światła mijania.
15. Wjazd do tunelu — przygotuj wzrok
Przy wjeździe w dzień może wystąpić gwałtowna zmiana:
jasno → ciemniej.
Przy wyjeździe:
ciemniej → bardzo jasno.
Oko potrzebuje chwili na adaptację.
Dlatego przed wjazdem warto:
- zdjąć mocno przyciemnione okulary przeciwsłoneczne, jeżeli ograniczają widzenie,
- zwiększyć odstęp,
- unikać gwałtownych manewrów,
- obserwować ograniczenia prędkości i znaki zmiennej treści.
Przy wyjeździe trzeba być przygotowanym na chwilowe olśnienie światłem dziennym.
16. Prędkość w tunelu
Nie istnieje jedna uniwersalna „prędkość tunelowa”.
Obowiązuje:
- ogólny limit wynikający z rodzaju drogi,
- ograniczenie ustawione znakiem B-33,
- ograniczenie pokazywane na znakach zmiennej treści,
- obowiązek dostosowania prędkości do warunków.
W tunelu trzeba szczególnie uwzględnić:
- ograniczoną widoczność,
- mniejszą przestrzeń,
- możliwość zatoru,
- śliską nawierzchnię,
- roboty drogowe,
- komunikaty operatora tunelu.
17. Znaki zmiennej treści i sygnalizacja nad pasami
W tunelach często stosuje się urządzenia pozwalające szybko zmienić organizację ruchu.
Możesz zobaczyć między innymi:
- czasowe ograniczenie prędkości,
- czerwony sygnał nad pasem,
- zielony sygnał zezwalający na jazdę pasem,
- strzałkę nakazującą opuszczenie pasa,
- informację o zdarzeniu lub zatorze.
S-4
Sygnały nad pasami mogą wskazywać:
- zielony — zezwolenie na wjazd lub kontynuowanie jazdy pasem,
- czerwony — zakaz wjazdu na pas.
S-7
Sygnał ze strzałką nakazuje opuszczenie pasa w kierunku wskazanym strzałką.
W tunelu trzeba reagować na takie komunikaty możliwie wcześnie i płynnie.
18. Nie wjeżdżaj do tunelu, jeśli nie możesz kontynuować jazdy
Jeżeli przed portalem tunelu:
- ruchem kieruje sygnalizacja,
- wyświetlany jest zakaz wjazdu,
- pas jest zamknięty,
- służby wstrzymują ruch,
nie wolno wjeżdżać tylko dlatego, że fizycznie istnieje wolna przestrzeń.
System sterowania tunelem może reagować na:
- wypadek,
- pożar,
- zadymienie,
- awarię,
- zatrzymany pojazd.
Polecenia i sygnały mają pierwszeństwo przed decyzją kierującego o kontynuowaniu jazdy.
19. Korek w tunelu
Jeżeli ruch zwalnia lub zatrzymuje się:
- unikaj gwałtownego hamowania,
- w razie potrzeby ostrzeż kierujących za sobą zgodnie z zasadami używania świateł awaryjnych,
- zachowaj przy zatrzymaniu minimum 5 m do pojazdu przed Tobą,
- obserwuj znaki i komunikaty,
- nie cofaj,
- nie zawracaj,
- nie opuszczaj pojazdu bez potrzeby, chyba że wymaga tego zagrożenie lub polecenia służb.
W przypadku dłuższego zatrzymania bezpieczeństwo zależy od konkretnej sytuacji i komunikatów zarządcy tunelu.
20. Awaria samochodu w tunelu
Jeżeli pojazd ulegnie awarii, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest — jeżeli jest to możliwe bez tworzenia dodatkowego zagrożenia — opuścić tunel.
Jeżeli nie jest to możliwe:
- zjedź do zatoki awaryjnej lub maksymalnie bezpiecznego miejsca, jeżeli warunki na to pozwalają,
- włącz światła awaryjne,
- stosuj się do oznakowania i komunikatów,
- skorzystaj z dostępnych urządzeń alarmowych lub telefonu awaryjnego,
- powiadom właściwe służby.
Nie próbuj samodzielnie podejmować manewrów zakazanych w tunelu, takich jak cofanie lub zawracanie, aby „wydostać się szybciej”.
Pełne zasady zabezpieczania miejsca awarii opracujemy w Module 8.
21. Pożar lub zadymienie — priorytetem jest życie
Pożar w tunelu jest sytuacją szczególnie niebezpieczną.
Jeżeli otrzymasz polecenie ewakuacji albo sytuacja wymaga opuszczenia pojazdu:
- pozostaw samochód,
- nie próbuj ratować bagażu kosztem czasu,
- korzystaj z oznaczonych wyjść ewakuacyjnych,
- stosuj się do komunikatów i poleceń służb,
- pomagaj innym tylko w zakresie, który nie naraża Cię na nieuzasadnione niebezpieczeństwo.
W czasie pożaru nie należy zakładać, że „najlepiej będzie zawrócić samochodem”.
Cofanie i zawracanie mogą:
- zablokować drogę ratunkową,
- doprowadzić do kolizji,
- skierować pojazd w stronę większego zagrożenia.
22. Korytarz życia w tunelu
Jeżeli na jezdni z co najmniej dwoma pasami w jednym kierunku powstaje zator lub znaczne spowolnienie, obowiązują również przepisy dotyczące umożliwienia przejazdu pojazdom uprzywilejowanym.
W tunelu jest to szczególnie ważne, ponieważ pojazd ratowniczy ma mniej możliwości ominięcia zatoru.
Nie wolno:
- korzystać z tworzonej przestrzeni do własnej jazdy,
- blokować przejazdu,
- zmieniać pasa w sposób zamykający korytarz.
Szczegółowe zasady tworzenia korytarza życia są opisane w M3.4 — Zmiana pasa ruchu i jazda na suwak.
23. Najważniejsza różnica: przepisy vs zalecenia bezpieczeństwa
W tunelach warto odróżniać:
Obowiązki prawne
Między innymi:
- zakaz cofania,
- zakaz zawracania,
- zakaz dobrowolnego zatrzymania,
- minimum 5 m podczas zatrzymania wynikającego z ruchu,
- 50/80 m w określonych długich tunelach poza obszarem zabudowanym,
- stosowanie się do znaków i sygnałów.
Zalecenia bezpieczeństwa
Między innymi:
- użycie świateł mijania zamiast samych dziennych,
- zwiększony margines odstępu,
- obserwowanie wyjść ewakuacyjnych,
- unikanie niepotrzebnych zmian pasa,
- wyjazd z tunelu przy drobnej awarii, jeżeli jest to bezpiecznie możliwe.
Dobra jazda w tunelu wymaga obu tych warstw.
Algorytm jazdy w tunelu
Przed wjazdem
- Sprawdź D-37 i długość tunelu.
- Odczytaj ograniczenie prędkości.
- Sprawdź T-32 i sygnały nad pasami.
- Zwiększ koncentrację i odstęp.
- Upewnij się, że jesteś prawidłowo widoczny — praktycznie najlepiej na światłach mijania.
W tunelu
- Jedź płynnie.
- Zachowuj wymagany odstęp.
- Nie zatrzymuj się dobrowolnie.
- Nie cofaj.
- Nie zawracaj.
- Stosuj się do pasów i sygnałów zmiennej treści.
Gdy ruch się zatrzyma
- Pozostaw minimum 5 m.
- Obserwuj komunikaty.
- Zachowaj możliwość reakcji.
- Nie wykonuj samowolnie zakazanych manewrów.
W razie awarii lub zagrożenia
- Jeżeli możesz bezpiecznie — opuść tunel.
- W przeciwnym razie zabezpiecz pojazd i ostrzeż innych.
- Powiadom służby.
- Przy ewakuacji korzystaj z oznaczonych dróg i poleceń.
Najczęstsze pułapki
1. 50 m nie obowiązuje w każdym tunelu. Dla samochodu do 3,5 t dotyczy tunelu dłuższego niż 500 m poza obszarem zabudowanym, z możliwością zmiany wartości znakami.
2. 5 m i 50 m dotyczą innych sytuacji. 5 m → zatrzymanie z powodu ruchu/przepisów. 50 m → jazda samochodem do 3,5 t w określonym długim tunelu.
3. W tunelu nie wolno cofać.
4. W tunelu nie wolno zawracać.
5. Dobrowolne zatrzymanie w tunelu jest zabronione, ale zatrzymanie w korku jest sytuacją wynikającą z warunków ruchu.
6. Sam znak D-37 nie tworzy automatycznie ogólnego zakazu wyprzedzania.
7. Sam znak D-37 nie tworzy automatycznie zakazu każdej zmiany pasa — decyduje oznakowanie i bezpieczeństwo.
8. Obecne przepisy nie ustanawiają specjalnego nakazu świateł mijania wyłącznie z powodu wjazdu do tunelu; Policja zaleca jednak użycie świateł mijania zamiast samych dziennych.
9. Automatyka świateł może nie zawsze zareagować tak, jak oczekujesz — sprawdź oświetlenie samochodu.
10. Przy pożarze lub ewakuacji nie próbuj samowolnie zawracać lub cofać samochodem.
Źródła
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym:
- art. 19 ust. 4–5 — 50/80 m w tunelach dłuższych niż 500 m poza obszarem zabudowanym oraz możliwość zmiany odstępu znakami,
- art. 22 ust. 6 — zakaz zawracania w tunelu,
- art. 23 ust. 2 — zakaz cofania w tunelu,
- art. 47a — minimum 5 m podczas zatrzymania wynikającego z warunków lub przepisów ruchu,
- art. 49 ust. 1 pkt 3 — zakaz zatrzymania w tunelu,
- art. 51 — zasady używania świateł.
- Rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych:
- § 56 — D-37, D-38, T-1b i T-32,
- § 98 — sygnały nad pasami, w tym S-4 i S-7.
- Policja Zachodniopomorska, materiał „Przejazd przez TUNEL” — pomocniczo: potwierdzenie braku specjalnego ustawowego wymogu dotyczącego konkretnego rodzaju świateł w tunelu oraz rekomendacja używania świateł mijania zamiast dziennych.
- Załącznik nr 1 do programu szkolenia — część
officialTopic 1.11. - Przy kolejnej aktualizacji prawnej przed publikacją ponownie sprawdzić art. 19, 22, 23, 47a, 49 i 51 oraz § 56 i przepisy o sygnałach nad pasami bezpośrednio przed publikacją.