Kategoria BM7.4

Lekcja 4 z 6

Praca kierownicą i prowadzenie toru jazdy

Spis treści

Samochód nie jedzie dokładnie tam, gdzie w danej chwili patrzą oczy kierowcy ani tam, gdzie znajduje się przód maski.

Tor jazdy powstaje z połączenia kilku elementów:

kierunku ustawienia kół,
prędkości,
przyczepności,
położenia pojazdu na jezdni,
obserwacji drogi,
sposobu pracy kierownicą,
reakcji kierowcy na zmianę przebiegu drogi.

Dobra technika kierowania polega więc nie na wykonywaniu wielu szybkich ruchów kierownicą, lecz na wcześniejszym odczytywaniu przebiegu drogi i prowadzeniu samochodu płynnym, przewidywalnym torem.

Ta lekcja dotyczy sposobu sterowania pojazdem. Szczegółowe przepisy dotyczące:

pozycji pojazdu na drodze,
zmiany pasa ruchu,
zmiany kierunku jazdy,
omijania,
wymijania,
wyprzedzania,
cofania

zostały omówione wcześniej w Module 3.

1. Co dokładnie wynika z oficjalnego programu?

Teoretyczny officialTopic 2.9 określa temat szeroko jako:

„Technika kierowania pojazdem”.

Szczegółowy program szkolenia praktycznego pokazuje jednak, jakie umiejętności mają tę technikę rozwijać.

Dla kategorii B obejmuje on między innymi:

jazdę pasem ruchu do przodu i do tyłu,
jazdę drogami dwukierunkowymi jednojezdniowymi o różnej liczbie pasów,
jazdę drogami dwukierunkowymi dwujezdniowymi,
jazdę drogami jednokierunkowymi,
odcinki proste i łuki,
wzniesienia i spadki,
zmianę pasa ruchu,
zmianę kierunku jazdy,
omijanie, wymijanie i wyprzedzanie.

Nie istnieje przy tym urzędowa instrukcja mówiąca, że kierownicę samochodu osobowego zawsze trzeba obracać jedną konkretną metodą albo trzymać dłonie pod jednym ustawowo wskazanym kątem.

Dlatego w tej lekcji bardzo wyraźnie rozdzielamy:

wymagany skutek — bezpieczne i prawidłowe prowadzenie pojazdu,
wymagania szkoleniowo-egzaminacyjne — m.in. płynną jazdę i prawidłowe utrzymywanie pojazdu w wyznaczonej przestrzeni,
technikę wykonania — sposób pracy rąk, obserwacji i korekt toru jazdy.

2. Na egzaminie oceniany jest efekt prowadzenia pojazdu

Aktualne przepisy egzaminacyjne dla kategorii B wymagają na placu manewrowym płynnej jazdy pasem ruchu do przodu i do tyłu.

Podczas zadania nie wolno również najeżdżać kołem na linie wyznaczające zewnętrzne krawędzie stanowiska ani potrącać pachołków lub tyczek.

W ruchu drogowym egzamin obejmuje natomiast jazdę po drogach:

jednojezdniowych i dwujezdniowych,
jedno- i dwukierunkowych,
posiadających odcinki proste i łuki,
o różnej liczbie pasów ruchu,
z różnymi dopuszczalnymi prędkościami.

To pokazuje istotę umiejętności:

kierowca ma umieć utrzymywać prawidłowy tor jazdy w zmieniających się warunkach, a nie tylko obrócić kierownicę o określoną liczbę stopni.

3. Co w tym zakresie wynika bezpośrednio z Prawa o ruchu drogowym?

Prawo określa przede wszystkim gdzie pojazd ma się znajdować i jak bezpiecznie ma być prowadzony, a nie szczegółowy sposób poruszania dłońmi po kierownicy.

Dla samochodu osobowego szczególnie ważne są między innymi zasady, zgodnie z którymi kierujący:

podlega ruchowi prawostronnemu,
korzystając z jezdni, powinien jechać możliwie blisko jej prawej krawędzi,
jeżeli pasy ruchu są wyznaczone, nie może zajmować więcej niż jednego pasa,
ma jechać z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem z uwzględnieniem warunków ruchu.

Szczegółowe wyjątki i zasady pozycji pojazdu zostały już omówione w Module 3.

Tutaj ważny jest wniosek techniczny:

praca kierownicą musi prowadzić do utrzymania pojazdu tam, gdzie zgodnie z przepisami powinien się znajdować.

4. Prawo nie nakazuje jednej konkretnej pozycji dłoni na kierownicy

Nie istnieje przepis PoRD mówiący na przykład:

„kierowca musi zawsze trzymać dłonie dokładnie w pozycji 9 i 3”.

Nie istnieje również przepis nakazujący jedną, wyłączną metodę przekładania rąk podczas skrętu.

Są to zagadnienia techniki kierowania, a nie ustawowe definicje sposobu prowadzenia samochodu.

W praktyce szkoleniowej często rekomenduje się pozycję dłoni zbliżoną do „9 i 3”, ponieważ może ona zapewniać:

dobrą kontrolę nad kierownicą,
możliwość wykonania znacznej części normalnych korekt bez przekładania rąk,
symetryczną pracę obu kończyn,
szybkie wykonanie korekty w obu kierunkach.

Jest to dobra praktyka techniki jazdy — nie przepis ustalający obowiązkowe miejsce chwytu co do centymetra.

5. Obie ręce powinny być gotowe do kierowania

Podczas normalnej jazdy najbezpieczniej jest utrzymywać możliwość kierowania samochodem obiema rękami.

Nie oznacza to, że kierowca nigdy nie może zdjąć jednej dłoni z kierownicy.

W samochodzie z manualną skrzynią biegów trzeba przecież okresowo:

zmienić bieg,
obsłużyć niektóre urządzenia pojazdu.

Dobra organizacja pracy wygląda jednak tak:

wykonujesz potrzebną czynność,
nie odrywasz wzroku od sytuacji drogowej bardziej niż jest to konieczne,
po zakończeniu czynności ręka wraca na kierownicę.

Nie należy przyjmować nawyku jazdy przez długi czas jedną ręką bez potrzeby.

W nagłej sytuacji dwie ręce dają większą możliwość szybkiej i precyzyjnej reakcji.

6. Nie zaciskaj kierownicy z nadmierną siłą

Pewny chwyt nie oznacza maksymalnego napięcia mięśni.

Jeżeli kierowca bardzo mocno zaciska dłonie i usztywnia ramiona:

szybciej się męczy,
może wykonywać mniej płynne ruchy,
gorzej wyczuwa reakcje kierownicy,
może mieć trudność z precyzyjnymi drobnymi korektami.

Kierownicę należy trzymać pewnie, ale bez niepotrzebnego napięcia.

To jest element ergonomii i techniki jazdy, a nie osobny obowiązek ustawowy.

7. Nie wkładaj dłoni do wnętrza wieńca kierownicy podczas normalnego skręcania

Chwytanie kierownicy od wewnętrznej strony lub zaczepianie dłoni wewnątrz jej wieńca ogranicza swobodę ruchu ręki i może utrudnić szybką korektę.

Dodatkowo w nowoczesnym samochodzie trzeba uwzględniać obecność poduszki powietrznej w kierownicy.

Dobra technika polega na prowadzeniu dłoni po zewnętrznej części wieńca, z kontrolowanym przekładaniem chwytu wtedy, gdy zakres skrętu tego wymaga.

Nie jest to przepis PoRD opisujący „zakazane miejsce chwytu”, lecz zasada bezpiecznej techniki obsługi kierownicy.

8. Patrz tam, gdzie chcesz prowadzić pojazd

Tor jazdy jest silnie związany z obserwacją.

Jeżeli kierowca patrzy wyłącznie:

tuż przed maskę,
na linię obok koła,
na jeden nieruchomy punkt przy krawędzi jezdni,

zaczyna reagować zbyt późno.

Wtedy często pojawia się schemat:

odchylenie → spóźniona duża korekta → odchylenie w drugą stronę → kolejna korekta

Samochód zaczyna „pływać” po pasie.

Dobra technika polega na patrzeniu odpowiednio daleko przed pojazd, przy jednoczesnym kontrolowaniu bliższego otoczenia widzeniem centralnym i peryferyjnym.

Im wcześniej zauważysz zmianę przebiegu drogi, tym mniejszego i płynniejszego ruchu kierownicą zwykle potrzebujesz.

9. Nie prowadź samochodu, obserwując wyłącznie maskę

Początkujący kierowca często próbuje oceniać położenie samochodu na podstawie:

krawędzi maski,
wycieraczek,
konkretnego punktu na desce rozdzielczej.

Takie punkty odniesienia mogą początkowo pomagać w poznaniu gabarytów pojazdu, szczególnie podczas manewrów przy małej prędkości.

Nie mogą jednak zastąpić normalnej obserwacji drogi.

Podczas zwykłej jazdy najważniejsze jest wyrobienie umiejętności oceny:

osi własnego toru,
położenia wobec linii i krawędzi,
kierunku łuku,
przestrzeni przed pojazdem,
położenia innych uczestników ruchu.

Kierowca powinien stopniowo przestać „prowadzić według maski”, a zacząć prowadzić według przebiegu drogi i sytuacji ruchowej.

10. Prosty odcinek również wymaga aktywnego kierowania

Na prostej kierownica nie zawsze pozostaje idealnie nieruchoma.

Na tor pojazdu wpływają między innymi:

nierówności nawierzchni,
koleiny,
pochylenie poprzeczne jezdni,
boczny wiatr,
różnice przyczepności,
konstrukcja i ustawienie zawieszenia oraz kół.

Dlatego kierowca wykonuje drobne korekty.

Prawidłowa jazda po prostej nie polega jednak na ciągłym „piłowaniu” kierownicą w lewo i w prawo.

Jeżeli obserwacja jest prowadzona odpowiednio daleko, korekty są zwykle:

małe,
spokojne,
wykonywane wcześniej.

11. Mała korekta wykonana wcześniej jest lepsza niż duża wykonana późno

Jeżeli samochód zaczyna przesuwać się w stronę krawędzi pasa, nie trzeba czekać, aż znajdzie się bardzo blisko linii.

Wcześniejsza niewielka korekta:

mniej zaburza stabilność pojazdu,
jest łatwiejsza do wykonania,
pozwala zachować płynny tor,
ogranicza ryzyko nadmiernego skrętu w przeciwną stronę.

To jedna z podstawowych zasad prowadzenia toru jazdy:

obserwuj wcześniej → koryguj wcześniej → koryguj mniej.

12. Nie „poluj” na linię pasa ruchu

Kierowca nie powinien prowadzić samochodu tak, aby przez cały czas patrzeć na jedną linię i próbować utrzymywać od niej dokładnie stałą odległość co do centymetra.

W normalnej jeździe ważniejsze jest utrzymanie samochodu w bezpiecznym położeniu w całej dostępnej przestrzeni pasa.

Trzeba uwzględniać między innymi:

szerokość własnego pojazdu,
szerokość pasa,
pojazdy jadące obok,
rowerzystów,
zaparkowane samochody,
krawężniki,
pobocze,
przeszkody i roboty drogowe.

Tor jazdy może więc wymagać bezpiecznego przesunięcia w obrębie pasa bez jego opuszczania.

13. Prowadzenie środkiem pasa nie jest uniwersalnym przepisem

Często mówi się początkującym kierowcom:

„jedź środkiem pasa”.

Jako prosta wskazówka szkoleniowa może to pomagać w nauce utrzymywania pojazdu w granicach szerokiego pasa.

Nie jest jednak pełnym opisem zasad PoRD.

Prawo nakazuje między innymi ruch prawostronny i — co do zasady — jazdę możliwie blisko prawej krawędzi jezdni, z uwzględnieniem rzeczywistej organizacji ruchu i bezpieczeństwa.

W praktyce położenie samochodu w pasie trzeba dostosowywać do sytuacji.

Przykładowo kierowca może potrzebować większego marginesu od:

zaparkowanych samochodów,
rowerzysty,
przeszkody przy krawędzi,
głębokiej kałuży,
uszkodzonego pobocza.

Nie uczymy więc zasady „zawsze idealnie środkiem pasa” jako przepisu.

14. Na łuku wzrok powinien wyprzedzać samochód

Przed zakrętem kierowca powinien możliwie wcześnie rozpoznać:

kierunek łuku,
jego przybliżoną ostrość,
przebieg krawędzi jezdni i oznakowania,
widoczność za łukiem,
stan nawierzchni,
obecność innych uczestników ruchu.

Podczas jazdy przez zakręt punkt obserwacji przesuwa się dalej wzdłuż drogi.

Nie należy przez cały zakręt patrzeć na miejsce, w którym samochód znajduje się teraz.

Trzeba obserwować również miejsce, w którym pojazd znajdzie się za chwilę.

Dzięki temu ruch kierownicą może być przygotowany wcześniej i prowadzony płynniej.

15. Prędkość i kierowanie są ze sobą bezpośrednio związane

Ten sam ruch kierownicą ma zupełnie inny skutek:

przy 10 km/h,
przy 50 km/h,
przy 100 km/h.

Im większa prędkość, tym większe znaczenie mają:

małe, precyzyjne ruchy,
odpowiednie przygotowanie prędkości przed łukiem,
zapas przyczepności,
unikanie gwałtownych korekt.

PoRD wymaga jazdy z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem z uwzględnieniem warunków ruchu.

Dlatego prawidłowa technika zakrętu zaczyna się nie dopiero od obrotu kierownicą, ale od oceny, czy prędkość pozwala samochód bezpiecznie poprowadzić po wymaganym torze.

16. Przygotuj prędkość przed ostrzejszym zakrętem

W normalnej jeździe dobrą praktyką jest wykonanie większości potrzebnego zmniejszenia prędkości przed wejściem w wyraźniejszy zakręt.

Pozwala to:

spokojniej rozpocząć skręt,
ograniczyć jednoczesne duże wymagania wobec opon dotyczące hamowania i zmiany kierunku,
łatwiej utrzymać zaplanowany tor,
mieć większą rezerwę na nieprzewidzianą sytuację.

Nie oznacza to, że użycie hamulca w zakręcie jest zawsze zakazane.

Jeżeli sytuacja wymaga zwolnienia lub zatrzymania, kierowca oczywiście używa hamulca.

Chodzi o to, aby w przewidywalnej sytuacji nie odkładać całego hamowania do chwili, gdy samochód jest już mocno skręcony.

17. Skręt kierownicą powinien odpowiadać rzeczywistemu przebiegowi łuku

Najczęstszy błąd początkującego kierowcy polega na jednym z dwóch zachowań:

Za mały skręt

Samochód zaczyna wynosić na zewnętrzną część pasa lub łuku.

Za duży skręt

Samochód nadmiernie zbliża się do wewnętrznej krawędzi, linii, krawężnika albo przeciwnego pasa.

Prawidłowa reakcja nie polega na wykonywaniu dużych naprzemiennych ruchów.

Lepiej:

wcześniej odczytać przebieg łuku,
stopniowo wprowadzić potrzebny skręt,
obserwować tor,
korygować niewielkimi ruchami,
stopniowo odkręcać kierownicę wraz z prostowaniem drogi.

18. Nie „ścinaj” zakrętu kosztem innego pasa

Płynny tor jazdy nie oznacza prawa do dowolnego wykorzystania całej szerokości jezdni.

Na łuku pojazd nadal musi pozostawać w części drogi, z której zgodnie z przepisami może korzystać.

Nie wolno poprawiać sobie komfortu skrętu przez:

najeżdżanie na linię, której nie wolno przekraczać,
wjeżdżanie na przeciwległy pas bez podstawy,
zajmowanie dwóch wyznaczonych pasów,
zbliżanie się do innych uczestników w sposób stwarzający zagrożenie.

„Najłagodniejszy tor” nie zawsze jest tożsamy z torem dozwolonym.

Najpierw obowiązuje organizacja ruchu i bezpieczeństwo, dopiero w jej granicach wybierasz płynną linię przejazdu.

19. Nie wyjeżdżaj szeroko z zakrętu bez potrzeby

Podczas skrętu kierowca może skupić uwagę na jego rozpoczęciu i zapomnieć o wyprowadzeniu samochodu.

W efekcie po minięciu wierzchołkowej części łuku pojazd zaczyna:

zbliżać się do zewnętrznej linii,
wjeżdżać na sąsiedni pas,
wymuszać późną gwałtowną korektę.

Dlatego odkręcanie kierownicy powinno być świadomą częścią manewru.

Schemat jest prosty:

wejście w łuk → utrzymanie toru → wyjście → płynne prostowanie

20. Nie puszczaj kierownicy, aby sama gwałtownie wróciła

Układ kierowniczy w wielu samochodach wykazuje tendencję do samoczynnego powrotu kół w stronę jazdy na wprost.

Nie oznacza to, że po zakręcie należy całkowicie puścić kierownicę i pozwolić jej swobodnie obracać się między dłońmi.

Dobra praktyka to kontrolowanie powrotu kierownicy.

Można wykorzystać naturalną tendencję układu do prostowania, ale dłonie powinny pozostawać gotowe do:

ograniczenia prędkości obrotu kierownicy,
zatrzymania jej we właściwym położeniu,
wykonania korekty, jeżeli tor pojazdu tego wymaga.

21. Duży skręt wymaga przełożenia rąk

Podczas niewielkich korekt obie dłonie mogą pozostawać w zbliżonym położeniu na kierownicy.

Przy większym skręcie — np. na ostrym skrzyżowaniu albo podczas manewrowania — zakres ruchu może wymagać zmiany chwytu.

Istnieją różne poprawne techniki stosowane w szkoleniu, między innymi:

przesuwanie i przekładanie dłoni po wieńcu,
przechwyt kierownicy przy większym zakresie skrętu.

Nie ma potrzeby przedstawiać jednej z nich jako jedynego sposobu dopuszczonego prawem.

Najważniejszy rezultat to:

zachowanie kontroli,
brak blokowania rąk,
możliwość szybkiego zwiększenia lub zmniejszenia skrętu,
płynne wyprostowanie toru.

22. Nie krzyżuj rąk w sposób ograniczający możliwość reakcji

Przy większym skręcie ręce mogą chwilowo przechodzić przez różne położenia.

Problemem nie jest sam fakt, że dłonie znajdą się blisko siebie lub jedna przejdzie ponad drugą.

Problem powstaje wtedy, gdy sposób chwytu:

blokuje dalszy ruch kierownicy,
powoduje utratę pewnego chwytu,
wymaga puszczenia kierownicy w niekontrolowany sposób,
nie pozwala szybko odkręcić kół.

Dlatego technika przekładania rąk powinna służyć ciągłej kontroli, a nie mechanicznemu odtwarzaniu jednej wyuczonej sekwencji.

23. Nie wykonuj gwałtownego ruchu kierownicą bez potrzeby

Nagły duży skręt może szybko zmienić kierunek działania sił na opony i nadwozie.

Przy większej prędkości albo słabej przyczepności może to doprowadzić do:

utraty stabilności,
poślizgu,
zadziałania systemu stabilizacji toru jazdy,
przekroczenia granic przyczepności.

Dlatego w normalnej sytuacji kierowanie powinno być płynne.

Wyjątkiem jest sytuacja awaryjna, w której szybka zmiana toru jest konieczna, aby uniknąć bezpośredniego zagrożenia.

Wtedy priorytetem jest uniknięcie kolizji i zachowanie możliwie największej kontroli nad pojazdem.

24. Systemy wspomagania nie zastępują prawidłowej techniki

Współczesny samochód może być wyposażony między innymi w:

wspomaganie układu kierowniczego,
ESC/ESP,
system utrzymywania pasa ruchu,
system ostrzegania przed opuszczeniem pasa,
aktywne prowadzenie pośrodku pasa.

Systemy te mogą pomagać kierowcy, ale nie zmieniają podstawowej zasady:

kierujący musi prowadzić pojazd i reagować na sytuację drogową.

Nie należy zakładać, że:

asystent pasa zawsze wykryje oznakowanie,
ESC umożliwi pokonanie każdego zakrętu z dowolną prędkością,
wspomaganie kierownicy zastąpi prawidłowy chwyt,
samochód sam skoryguje każdy błąd toru jazdy.

Zakres działania systemów zależy od konstrukcji konkretnego pojazdu i warunków otoczenia.

25. Na śliskiej nawierzchni ruchy powinny być szczególnie płynne

Na śniegu, lodzie, mokrej nawierzchni albo luźnym podłożu zapas przyczepności jest mniejszy.

Dlatego warto ograniczać jednoczesne gwałtowne działania:

mocne hamowanie,
duże przyspieszanie,
duży nagły skręt kierownicą.

Jeżeli samochód zaczyna reagować inaczej niż oczekiwano, kierowca powinien przede wszystkim:

zachować obserwację,
ograniczyć dodatkowe gwałtowne ruchy,
wykorzystać dostępne systemy bezpieczeństwa zgodnie z konstrukcją pojazdu,
reagować adekwatnie do rodzaju utraty przyczepności.

Szczegółową tematykę poślizgu omawialiśmy w M6.3.

26. Boczne podmuchy wymagają korekt, ale nie paniki

Silny boczny wiatr może przesunąć samochód względem obranego toru.

Szczególnie odczuwalne może to być:

na otwartej przestrzeni,
na mostach,
przy wyjeździe zza ekranów lub zabudowań,
podczas mijania dużego pojazdu.

Prawidłowa technika polega na:

wcześniejszym przewidywaniu podmuchu,
pewnym trzymaniu kierownicy,
wykonaniu potrzebnej, ale nie przesadnej korekty,
ograniczeniu prędkości, jeżeli warunki tego wymagają.

Nie należy odpowiadać na każdy podmuch serią dużych naprzemiennych skrętów.

27. Koleiny mogą prowadzić koła inaczej niż oczekujesz

Głębokie koleiny powodują, że koła mogą mieć tendencję do podążania za zagłębieniami nawierzchni.

Kierowca może odczuwać na kierownicy:

lekkie ściąganie,
zmianę oporu,
potrzebę korekty kierunku.

Najważniejsze jest zachowanie płynności i właściwej prędkości.

Nagła walka z kierownicą może spowodować zbyt dużą korektę po wyjechaniu koła z koleiny.

28. Tor przednich i tylnych kół nie jest identyczny podczas skrętu

To bardzo ważne przy ocenie toru pojazdu.

Podczas skręcania tylne koła samochodu zwykle poruszają się po torze położonym bardziej do wewnątrz łuku niż koła przednie.

W praktyce oznacza to, że przy ciasnym skręcie trzeba uwzględnić możliwość zbliżenia tylnego koła do:

krawężnika,
wysepki,
narożnika,
pachołka,
innej przeszkody.

Zjawisko ma większe znaczenie wraz ze wzrostem:

rozstawu osi,
długości pojazdu lub zespołu pojazdów,
ciasnoty łuku.

Dla typowego samochodu kategorii B nadal jest jednak istotne i pomaga zrozumieć, dlaczego samo obserwowanie przedniego narożnika pojazdu nie wystarcza.

29. Przód pojazdu również zajmuje przestrzeń podczas skrętu

Kierowca powinien obserwować nie tylko ślad kół, ale cały obrys samochodu.

Podczas skrętu przednia część pojazdu może przemieścić się w stronę przeszkody znajdującej się obok.

Ma to znaczenie szczególnie:

na ciasnych ulicach,
przy wyjeździe z miejsca parkingowego,
podczas skręcania między przeszkodami,
przy bardzo małej prędkości.

Ten temat rozwiniemy praktycznie w M7.5, ponieważ tam będzie dotyczył przede wszystkim manewrowania i parkowania.

30. Kierunek jazdy koryguj na podstawie ruchu samochodu, nie samego położenia kierownicy

Kierowca nie powinien uczyć się:

„na tym zakręcie obracam kierownicę dokładnie o pół obrotu”.

Ten sam łuk może wymagać innego ustawienia kierownicy zależnie od:

samochodu,
rozstawu osi,
geometrii układu kierowniczego,
prędkości,
miejsca rozpoczęcia skrętu,
szerokości pasa,
rzeczywistego przebiegu drogi.

Dlatego kierowanie jest procesem sprzężenia zwrotnego:

patrzysz → skręcasz → obserwujesz reakcję → korygujesz

Nie prowadzisz samochodu według zapamiętanej liczby obrotów kierownicy.

31. Na zmianę pasa przygotuj tor, ale nie skręcaj gwałtownie

Przepisy dotyczące zmiany pasa zostały omówione w Module 3.

Od strony technicznej prawidłowa zmiana pasa ma zwykle postać łagodnego przejścia z jednego toru na drugi.

Nie powinna przypominać ostrego skrętu na skrzyżowaniu.

Typowa sekwencja techniczna wygląda następująco:

obserwacja → decyzja → sygnalizacja zgodnie z przepisami → łagodna zmiana toru → ustabilizowanie pojazdu na nowym pasie

Ruch kierownicą jest zazwyczaj niewielki:

delikatne skierowanie samochodu na sąsiedni pas,
następnie delikatna korekta w przeciwną stronę, aby ustawić pojazd równolegle do przebiegu nowego pasa.

Nie należy „rzucać” samochodu z pasa na pas jednym gwałtownym ruchem.

32. Zmiana toru i zmiana kierunku jazdy to nie to samo

Technicznie oba działania wymagają użycia kierownicy, ale ich skala i cel są inne.

Zmiana pasa

Najczęściej wymaga niewielkiej zmiany kierunku ruchu i ponownego ustawienia pojazdu równolegle do drogi.

Skręt na skrzyżowaniu

Wymaga zwykle znacznie większej zmiany kierunku i większego zakresu obrotu kierownicy.

Ominięcie przeszkody

Może wymagać dwóch skoordynowanych zmian toru:

odejście od przeszkody → powrót na właściwy tor

To pomaga zrozumieć, dlaczego nie należy wykonywać wszystkich manewrów kierownicą w identyczny sposób.

33. Po minięciu przeszkody nie wracaj zbyt wcześnie

Podczas omijania kierowca często koncentruje się na przedniej części pojazdu.

Może wtedy rozpocząć powrót na wcześniejszy tor, zanim tył samochodu minie przeszkodę.

Trzeba pamiętać, że samochód ma długość.

Powrót powinien rozpocząć się wtedy, gdy dostępna przestrzeń pozwala całemu pojazdowi bezpiecznie ominąć przeszkodę.

Szczegółowe obowiązki prawne związane z omijaniem pozostają zgodne z zasadami omówionymi w Module 3.

34. Pozycję samochodu kontroluj również w lusterkach

Prowadzenie toru jazdy opiera się przede wszystkim na obserwacji przed pojazdem, ale lusterka dostarczają dodatkowych informacji o jego położeniu.

Pomagają między innymi ocenić:

odstęp od linii bocznej,
położenie innych pojazdów na sąsiednim pasie,
przebieg toru podczas zmiany pasa,
pozycję samochodu po wykonanym manewrze.

Nie należy jednak prowadzić samochodu do przodu, patrząc stale w lusterko.

Lusterko jest krótkim źródłem informacji kontrolnej, a główna obserwacja podczas jazdy do przodu pozostaje skierowana na drogę przed pojazdem.

35. Nie skupiaj całej uwagi na jednym zagrożeniu

Jeżeli przy prawej krawędzi stoi duży pojazd, początkujący kierowca może patrzeć na niego tak intensywnie, że nie zauważy przesuwania własnego samochodu w lewo.

Podobny problem występuje przy:

krawężniku,
rowerzyście,
barierze,
samochodzie jadącym obok.

Dobra obserwacja jest dynamiczna.

Trzeba kontrolować zagrożenie, ale jednocześnie zachowywać świadomość:

przebiegu pasa,
sytuacji przed pojazdem,
pozostałych uczestników ruchu.

Nie kieruj samochodu wzrokiem wyłącznie w stronę obiektu, którego chcesz uniknąć.

36. Płynność nie oznacza powolności za wszelką cenę

Płynne kierowanie oznacza, że ruchy są:

celowe,
proporcjonalne,
odpowiednio wczesne,
bez niepotrzebnych szarpnięć.

Nie oznacza to, że w sytuacji awaryjnej kierownicą trzeba poruszać powoli.

Jeżeli konieczne jest szybkie ominięcie bezpośredniego zagrożenia, reakcja musi nastąpić szybko.

Celem nadal jest jednak kontrolowana zmiana toru, a nie przypadkowy gwałtowny ruch.

37. Nie patrz na kierownicę podczas prowadzenia

Pozycję kierownicy i dłoni kierowca powinien kontrolować czuciem i nawykiem.

Spoglądanie na kierownicę podczas jazdy odbiera uwagę od:

jezdni,
pieszych,
znaków,
świateł,
innych pojazdów.

Podobnie jak przy zmianie biegów, urządzenia służące do prowadzenia auta powinny być obsługiwane bez potrzeby długiego odrywania wzroku od drogi.

38. Gdy pozycja za kierownicą jest zła, technika skrętu też cierpi

Lekcja M7.1 nie była przypadkowo pierwszą częścią modułu.

Jeżeli kierowca siedzi zbyt daleko:

prostuje ręce,
odrywa barki od oparcia,
ma ograniczony zakres ruchu kierownicą.

Jeżeli siedzi zbyt blisko:

ręce są nadmiernie ugięte,
ruch może być skrępowany,
kolana mogą ograniczać pracę kierownicy.

Dlatego prawidłowa praca kierownicą zaczyna się od prawidłowego ustawienia fotela i kierownicy.

39. Co jest przepisem, co wymaganiem egzaminacyjnym, a co techniką?

Obowiązki prawne

Prawo określa między innymi:

właściwą pozycję pojazdu na drodze,
zakaz zajmowania więcej niż jednego wyznaczonego pasa,
obowiązek jazdy z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem,
zasady zmiany pasa i kierunku jazdy.

Wymagania szkoleniowo-egzaminacyjne

Oficjalny program i egzamin sprawdzają między innymi:

płynną jazdę pasem ruchu,
prowadzenie pojazdu po odcinkach prostych i łukach,
prawidłową jazdę po różnych rodzajach dróg,
niewyjeżdżanie poza wyznaczoną przestrzeń podczas zadania na placu.

Dobra technika

Do dobrych praktyk należą między innymi:

używanie obu rąk podczas normalnego prowadzenia,
chwyt zbliżony do „9 i 3”,
patrzenie odpowiednio daleko przed pojazd,
wykonywanie małych korekt odpowiednio wcześnie,
kontrolowany powrót kierownicy po skręcie,
płynne przygotowanie samochodu do łuku,
unikanie niepotrzebnych gwałtownych ruchów.

Te dobre praktyki nie są odrębnymi przepisami nakazującymi identyczny ruch wszystkim kierowcom i we wszystkich samochodach.

40. Prosty schemat prowadzenia samochodu po prostej

Możesz stosować następujący model myślenia:

patrz daleko → oceń położenie auta → mała korekta → sprawdź efekt

Patrz daleko

Zobacz, jak przebiega pas i gdzie będziesz za kilka sekund.

Oceń położenie

Czy samochód znajduje się w bezpiecznej części pasa?

Mała korekta

Jeżeli tor zaczyna odchylać się od pożądanego, skoryguj go wcześnie.

Sprawdź efekt

Po korekcie ponownie obserwuj drogę. Nie wykonuj automatycznie kolejnego ruchu tylko dlatego, że przed chwilą skręciłeś kierownicę.

41. Prosty schemat przejazdu przez łuk

obserwacja → dobór prędkości → wejście w łuk → prowadzenie toru → wyjście i prostowanie

Obserwacja

Jak ostry jest zakręt i co znajduje się za nim?

Dobór prędkości

Czy prędkość daje Ci pełną kontrolę i odpowiedni zapas bezpieczeństwa?

Wejście

Wprowadź potrzebny skręt płynnie.

Prowadzenie toru

Patrz dalej wzdłuż przebiegu drogi i wykonuj niewielkie korekty.

Wyjście

Wraz z prostowaniem drogi kontrolowanie zmniejszaj skręt kierownicy.

To nie jest sztywny algorytm ani przepis. Jest to model dobrej techniki jazdy.

Najczęstsze pułapki

1. Pozycja „9 i 3” jest dobrą praktyką, a nie ustawowym nakazem.

2. Prawo nie określa jednej obowiązkowej techniki przekładania rąk na kierownicy.

3. Patrzenie tuż przed maskę powoduje późne i większe korekty toru.

4. Prowadzenie samochodu nie polega na ciągłym obserwowaniu linii obok koła.

5. Małe, wczesne korekty są zwykle lepsze niż duże, spóźnione ruchy.

6. „Jedź środkiem pasa” jest uproszczeniem szkoleniowym, a nie kompletnym przepisem PoRD.

7. Płynny tor nie daje prawa do ścinania zakrętu przez pas, którego nie wolno zajmować.

8. Prędkość musi pozwalać na panowanie nad pojazdem również na łuku.

9. Większość przewidywanego hamowania przed wyraźnym zakrętem warto wykonać przed rozpoczęciem większego skrętu.

10. Nie puszczaj kierownicy bez kontroli, licząc wyłącznie na jej samoczynny powrót.

11. Nagły duży ruch kierownicą przy wysokiej prędkości lub małej przyczepności może zdestabilizować pojazd.

12. ESC/ESP i asystent pasa pomagają, ale nie zastępują kierowcy.

13. Przy bocznym wietrze i koleinach reaguj płynnie i proporcjonalnie.

14. Podczas skrętu tylne koła zwykle prowadzą bardziej wewnętrzny tor niż przednie.

15. Zmiana pasa wymaga zwykle niewielkiej, płynnej zmiany toru, nie ostrego skrętu.

16. Po ominięciu przeszkody trzeba uwzględnić długość całego samochodu przed powrotem na wcześniejszy tor.

17. Lusterka pomagają kontrolować pozycję, ale podczas jazdy do przodu nie zastępują obserwacji drogi przed pojazdem.

18. Nie wpatruj się wyłącznie w przeszkodę, której chcesz uniknąć.

19. Płynność nie oznacza zakazu szybkiej reakcji w sytuacji awaryjnej.

20. Prawidłowa pozycja kierowcy z M7.1 jest warunkiem swobodnej pracy kierownicą.

Źródła

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2018 poz. 1885, z późn. zm.:
- załącznik nr 1, część I, officialTopic 2.9 — „Technika kierowania pojazdem”,
- szczegółowy program praktyczny: pkt 1.2.5 — jazda pasem ruchu do przodu i tyłu,
- pkt 2.2–2.4 — jazda po różnych rodzajach dróg, w tym po odcinkach prostych i łukach,
- pkt 2.17–2.24 — manewry wymagające prawidłowego prowadzenia toru jazdy.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 października 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 2317 — późniejsza nowelizacja rozporządzenia szkoleniowego; robocza weryfikacja zakresu nie wykazała zmiany elementów wykorzystywanych w tej lekcji.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach, Dz.U. 2023 poz. 2659, z późn. zm.:
- załącznik nr 1, zadanie „Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i do tyłu”,
- dla kategorii B: wymóg płynnej jazdy pasem ruchu oraz nienajeżdżania kołem na linie wyznaczające zewnętrzne krawędzie stanowiska i niepotrącania pachołków lub tyczek,
- tabela z zadaniami w ruchu drogowym: jazda po drogach jedno- i dwujezdniowych, jedno- i dwukierunkowych, posiadających odcinki proste i łuki.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 stycznia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 56, oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 21 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 696 — późniejsze nowelizacje rozporządzenia egzaminacyjnego; robocza weryfikacja nie wykazała zmiany wykorzystywanych wyżej wymagań dla kategorii B.
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1251 z późn. zm.:
- art. 16 — zasady ruchu prawostronnego i pozycja pojazdu na jezdni, w tym zasada nie zajmowania więcej niż jednego wyznaczonego pasa,
- art. 19 ust. 1 — obowiązek jazdy z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem z uwzględnieniem warunków ruchu,
- art. 22 — zasady zmiany kierunku jazdy i pasa ruchu; szczegółowo omówione wcześniej w Module 3.
Przy weryfikacji stanu PoRD na 22 sierpnia 2026 r. sprawdzono również późniejsze ustawy zmieniające, które weszły w życie przed tą datą, w szczególności Dz.U. 2025 poz. 1676, Dz.U. 2025 poz. 1734, Dz.U. 2025 poz. 1843 oraz Dz.U. 2026 poz. 180. Robocza weryfikacja nie wykazała, aby zmieniały przywołane w M7.4 zasady art. 16, art. 19 ust. 1 lub art. 22.
Ustawa z dnia 17 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów oraz ustawy — Prawo o ruchu drogowym, Dz.U. 2026 poz. 1073 — ogłoszona 10 sierpnia 2026 r., ale w zakresie zmian PoRD wchodzi w życie dopiero w 2027 r.; nie wpływa na stan prawny tej lekcji na 22 sierpnia 2026 r.
Warstwa techniki jazdy:
- pozycja dłoni zbliżona do „9 i 3”, patrzenie odpowiednio daleko przed pojazd, kontrolowany powrót kierownicy, małe wczesne korekty oraz płynne przygotowanie toru są zasadami techniki jazdy, a nie odrębnymi normami PoRD,
- rzeczywisty zakres skrętu i tor kół zależą od konstrukcji konkretnego pojazdu, jego geometrii, rozstawu osi, prędkości i warunków przyczepności,
- systemy wspomagania kierowania i stabilizacji mają ograniczenia zależne od pojazdu i warunków; nie zastępują obowiązków kierującego.
Stan prawny sprawdzony roboczo w oficjalnym ELI na 22 sierpnia 2026 r.; nie stwierdzono późniejszej zmiany rozporządzenia szkoleniowego lub egzaminacyjnego, która zmieniałaby wykorzystane w tej lekcji elementy programu i kryteria. Przy kolejnej aktualizacji prawnej należy ponownie zweryfikować wskazane akty i wszystkie późniejsze nowelizacje przed publikacją.

← Poprzednia

Zmiana biegów, sprzęgło i hamowanie silnikiem

Następna →

Manewrowanie przy małej prędkości, parkowanie i ruszanie na wzniesieniu

Wróć do spisu e-Wykładów Przejdź do Trybu Nauka

↑