Bezpieczeństwo ratownika, ocena miejsca i wezwanie pomocy
Spis treści
W pierwszej pomocy najważniejsza nie jest liczba wykonanych czynności, lecz właściwa kolejność.
Po wypadku drogowym ratownik może znaleźć się w miejscu, w którym nadal występuje ruch pojazdów, wyciek paliwa, pożar, rozbite szkło, zerwane przewody, niestabilny pojazd albo inne zagrożenie.
Dlatego pierwsza zasada brzmi:
najpierw bezpieczeństwo → potem ocena poszkodowanego → wezwanie pomocy → działania ratujące życie.
Nie wolno doprowadzić do sytuacji, w której osoba udzielająca pomocy sama staje się kolejnym poszkodowanym.
1. Pierwsza pomoc jest obowiązkiem, ale nie kosztem własnego życia
Polskie przepisy przewidują kilka niezależnych podstaw dotyczących obowiązku pomocy.
Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym
Art. 4 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym wskazuje, że osoba, która zauważy osobę znajdującą się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego albo jest świadkiem zdarzenia powodującego taki stan, ma — w miarę posiadanych możliwości i umiejętności — obowiązek niezwłocznie podjąć działania zmierzające do skutecznego powiadomienia podmiotów powołanych do niesienia pomocy.
Kodeks karny
Art. 162 § 1 Kodeksu karnego dotyczy nieudzielenia pomocy osobie znajdującej się w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli pomocy można udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na takie niebezpieczeństwo.
Oznacza to bardzo ważną zasadę:
prawo nie wymaga od przypadkowego świadka wykonywania czynności, które narażałyby jego życie lub życie innej osoby.
Jeżeli samochód płonie, leży w miejscu zagrożonym wybuchem, występuje niezabezpieczona instalacja elektryczna albo ruch drogowy uniemożliwia bezpieczne podejście, najpierw trzeba wezwać odpowiednie służby i zabezpieczyć własne położenie.
Kierujący uczestniczący w wypadku
Dodatkowo art. 44 PoRD nakłada na kierującego uczestniczącego w wypadku z osobą ranną lub zabitą obowiązek między innymi:
- udzielenia niezbędnej pomocy ofiarom,
- wezwania zespołu ratownictwa medycznego,
- wezwania Policji.
Te obowiązki omawialiśmy w Module 8. Tutaj skupiamy się już na sposobie udzielania pierwszej pomocy.
2. Co w prawie oznacza „pierwsza pomoc”?
Aktualna ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym definiuje pierwszą pomoc jako zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego przez osobę znajdującą się na miejscu zdarzenia.
Definicja obejmuje również możliwość wykorzystania określonych wyrobów medycznych, wyposażenia oraz produktów leczniczych dostępnych na miejscu zdarzenia.
Nie oznacza to jednak, że przypadkowy świadek ma wykonywać zaawansowane czynności medyczne.
W praktyce pierwsza pomoc polega przede wszystkim na tym, aby:
- rozpoznać zagrożenie,
- zadbać o drożność dróg oddechowych,
- rozpoznać brak prawidłowego oddechu,
- rozpocząć RKO,
- użyć AED,
- zatamować zagrażający życiu krwotok,
- zapobiegać dalszemu urazowi,
- prawidłowo wezwać pomoc,
- monitorować poszkodowanego do przyjazdu służb.
ERC 2025 podkreśla również ogólną zasadę, aby używać sprzętu i leków przede wszystkim wtedy, gdy ratownik jest przeszkolony w ich użyciu albo otrzymuje odpowiednie instrukcje od służb ratunkowych.
3. Najpierw oceń bezpieczeństwo miejsca
Zanim podejdziesz do poszkodowanego, spójrz na całe otoczenie.
W wypadku drogowym zwróć uwagę między innymi na:
- nadjeżdżające pojazdy,
- położenie rozbitych samochodów,
- możliwość ich dalszego przemieszczenia,
- ogień lub dym,
- wyciek paliwa albo innych płynów,
- rozbite szkło i ostre elementy,
- zerwane przewody elektryczne,
- niestabilny ładunek,
- substancje niebezpieczne,
- warunki pogodowe i widoczność,
- miejsce, w którym stoją świadkowie zdarzenia.
Jeżeli sytuacja jest niebezpieczna, nie wbiegaj bez zastanowienia na jezdnię.
Ratownik znajdujący się pod kołami kolejnego samochodu nie pomoże pierwszemu poszkodowanemu.
Pojazd elektryczny lub hybrydowy
Współczesne samochody mogą posiadać instalację wysokonapięciową.
Dobra praktyka bezpieczeństwa polega na tym, aby:
- nie dotykać uszkodzonych przewodów i elementów instalacji wysokiego napięcia,
- nie wykonywać samodzielnych napraw instalacji po poważnym zderzeniu,
- uwzględniać możliwość ponownego zapłonu uszkodzonego akumulatora,
- podporządkować się poleceniom straży pożarnej i ratowników.
Nie są to osobne obowiązki z officialTopic 3.2, lecz współczesny kontekst bezpieczeństwa miejsca zdarzenia.
4. Środki ochrony osobistej
Jeżeli masz rękawiczki jednorazowe, użyj ich szczególnie przy kontakcie z krwią lub innymi płynami ustrojowymi.
Możesz również wykorzystać barierę ochronną, jeżeli bezpośredni kontakt z krwią da się w ten sposób ograniczyć.
Nie należy jednak odkładać czynności ratującej życie tylko dlatego, że nie masz idealnie wyposażonej apteczki.
ERC 2025 wskazuje, że ryzyko zakażenia podczas wykonywania RKO jest niskie, a ryzyko poważnej szkody dla ratownika podczas typowego użycia AED również jest niskie.
5. Ilu jest poszkodowanych?
Po dużym zdarzeniu nie skupiaj się automatycznie na pierwszej osobie, którą zauważysz.
Spróbuj szybko ustalić:
- ilu jest poszkodowanych,
- czy ktoś jest nieprzytomny,
- czy ktoś nie oddycha prawidłowo,
- czy występuje masywny krwotok,
- czy ktoś pozostaje uwięziony w pojeździe,
- czy istnieje dalsze zagrożenie dla całej grupy.
Jeżeli są inni świadkowie, przydzielaj konkretne zadania konkretnym osobom.
Zamiast:
„Niech ktoś zadzwoni po karetkę!”
lepiej:
„Pan w czarnej kurtce — proszę zadzwonić pod 112 i wrócić do mnie z informacją.”
Zmniejsza to ryzyko, że każdy uzna, iż telefon wykonuje ktoś inny.
6. Kiedy dzwonić pod 112 lub 999?
W Polsce w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego można korzystać między innymi z:
- 112 — wspólnego numeru alarmowego,
- 999 — numeru Państwowego Ratownictwa Medycznego.
W przypadku zdarzenia drogowego numer 112 jest szczególnie użyteczny, gdy potrzebna może być jednocześnie pomoc ratownictwa medycznego, Policji i straży pożarnej.
Aktualizacja ERC 2025 — bardzo ważna
W starszych schematach pierwszej pomocy często uczono kolejności:
sprawdź reakcję → sprawdź oddech → dopiero wtedy dzwoń po pomoc.
W ERC Guidelines 2025 Adult Basic Life Support zmieniono nacisk tego algorytmu.
Jeżeli osoba jest nieprzytomna, a masz telefon:
- upewnij się, że można bezpiecznie podejść,
- sprawdź reakcję,
- rozpocznij połączenie alarmowe bez zwłoki — najlepiej w trybie głośnomówiącym,
- oceniaj oddech podczas oczekiwania na odebranie połączenia,
- jeżeli osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo — rozpocznij RKO.
Dyspozytor może pomóc rozpoznać nieprawidłowy oddech i poprowadzić przez kolejne czynności.
Nie opóźniaj telefonu tylko po to, aby przez długi czas samodzielnie upewniać się, czy oddech jest „na pewno” nieprawidłowy.
7. Co powiedzieć operatorowi numeru alarmowego?
Oficjalne informacje systemu 112 wskazują, aby przekazać przede wszystkim:
- co się wydarzyło,
- dokładne miejsce zdarzenia,
- liczbę poszkodowanych,
- informacje o ich stanie,
- występujące dodatkowe zagrożenia.
Na drodze lokalizację może ułatwić między innymi:
- numer drogi,
- kierunek jazdy,
- kilometr lub numer słupka drogowego,
- nazwa miejscowości,
- węzeł lub zjazd,
- charakterystyczny obiekt.
Odpowiadaj na pytania operatora w kolejności, w jakiej je zadaje.
Nie rozłączaj się samodzielnie tylko dlatego, że przekazałeś podstawowe informacje.
Operator może potrzebować dodatkowych danych albo przekazać instrukcje pierwszej pomocy.
8. Ocena poszkodowanego — prosta kolejność
ERC 2025 wykorzystuje ustrukturyzowane podejście ABCDE, ale dla kandydata na kierowcę najważniejszy jest prosty priorytet:
- bezpieczeństwo,
- reakcja poszkodowanego,
- zagrażający życiu krwotok,
- drożność dróg oddechowych,
- oddech,
- inne oznaki pogarszania się stanu,
- urazy i ochrona przed wychłodzeniem.
Jeżeli stwierdzisz masywny krwotok, trzeba go szybko opanować.
Jeżeli poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo, priorytetem staje się RKO i AED.
9. Nie przemieszczaj poszkodowanego bez potrzeby
W wypadku komunikacyjnym należy zakładać możliwość poważnych urazów.
Dlatego osoba przytomna, która znajduje się w względnie bezpiecznym miejscu, nie powinna być bez potrzeby:
- wyciągana z samochodu,
- sadzana,
- stawiana na nogi,
- prowadzona „dla rozruszania”,
- przenoszona na pobocze tylko dlatego, że świadkom jest tak wygodniej.
Kiedy przemieszczenie może być konieczne?
Na przykład gdy:
- miejsce jest bezpośrednio niebezpieczne,
- pojazd zaczyna płonąć,
- istnieje realne ryzyko potrącenia,
- nie można inaczej udrożnić dróg oddechowych lub rozpocząć RKO.
W takich sytuacjach ratowanie życia ma pierwszeństwo przed idealnym unieruchomieniem urazu.
Najczęstsze pułapki
1. Pierwsza pomoc nie zaczyna się od podejścia do poszkodowanego. Najpierw sprawdzasz, czy możesz zrobić to bezpiecznie.
2. Obowiązek pomocy nie oznacza obowiązku narażania własnego życia.
3. Nieprzytomny poszkodowany → zgodnie z ERC 2025 połączenie alarmowe rozpoczynamy bez zwłoki, a oddech oceniamy także podczas oczekiwania na odebranie połączenia.
4. „Ktoś niech zadzwoni” to słabe polecenie. Wskaż konkretną osobę.
5. Nie wyciągamy poszkodowanych z pojazdu rutynowo.
6. Numer 112 nie służy wyłącznie do wezwania karetki. Operator może uruchomić odpowiednie służby zależnie od rodzaju zdarzenia.
Zapamiętaj
BEZPIECZEŃSTWO → REAKCJA → TELEFON 112/999 → ODDECH → NAJWAŻNIEJSZE DZIAŁANIA RATUJĄCE ŻYCIE
Jeżeli masz wątpliwości, wykonuj polecenia operatora numeru alarmowego lub dyspozytora medycznego.
Źródła
- Rozporządzenie w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami — załącznik nr 1,
officialTopic 3.2oraz § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b dotyczący 4 godzin zajęć i ćwiczeń z pierwszej pomocy dla kategorii B. - Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 141, w szczególności art. 3 pkt 7, art. 4 i art. 5.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny, art. 162.
- Prawo o ruchu drogowym — art. 44 ust. 2.
- European Resuscitation Council Guidelines 2025 — Adult Basic Life Support oraz First Aid.
- gov.pl — Numer alarmowy 112: „Jak zgłaszać?”.
- Ministerstwo Zdrowia — „Pierwsza pomoc” i „Sposób postępowania na miejscu zdarzenia”.
- Przy kolejnej aktualizacji prawnej należy ponownie sprawdzić stan prawny i aktualne wytyczne resuscytacji przed publikacją.