Nagłe zatrzymanie krążenia — RKO i AED
Spis treści
Nagłe zatrzymanie krążenia oznacza, że serce przestaje skutecznie pompować krew, a organizm przestaje otrzymywać wystarczającą ilość tlenu.
Dla świadka zdarzenia nie jest najważniejsze rozpoznanie dokładnej przyczyny.
Najważniejsza decyzja brzmi:
czy osoba jest nieprzytomna i czy oddycha prawidłowo?
Jeżeli odpowiedź brzmi:
- nie reaguje,
- nie oddycha prawidłowo,
należy przyjąć, że doszło do zatrzymania krążenia i rozpocząć RKO.
1. Aktualny algorytm ERC 2025 — CHECK → CALL → CPR
Dla osoby dorosłej:
CHECK — sprawdź
- Upewnij się, że miejsce jest bezpieczne.
- Sprawdź, czy osoba reaguje.
CALL — zadzwoń
- Jeżeli nie reaguje — dzwoń pod numer alarmowy bez zwłoki, najlepiej na głośniku.
- Oceniaj oddech podczas oczekiwania na odebranie połączenia.
CPR — rozpocznij RKO
- Jeżeli osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo — rozpocznij RKO.
- Gdy tylko dostępny jest AED — podłącz go i wykonuj jego polecenia.
Jeżeli masz wątpliwość, czy oddech jest prawidłowy, dyspozytor może pomóc w ocenie.
ERC podkreśla również, że ryzyko opóźnienia RKO przy rzeczywistym zatrzymaniu krążenia jest znacznie większe niż ryzyko rozpoczęcia ucisków u osoby, u której zatrzymanie krążenia ostatecznie się nie potwierdzi.
2. Gdzie uciskać klatkę piersiową?
U osoby dorosłej ułóż nasadę jednej dłoni na środku klatki piersiowej — na dolnej połowie mostka.
Drugą dłoń połóż na pierwszej.
Najczęściej:
- palce są splecione lub uniesione tak, aby nie naciskać na żebra,
- ręce pozostają wyprostowane w łokciach,
- barki znajdują się pionowo nad klatką piersiową.
Nie próbuj długo odmierzać żeber ani wyznaczać punktu co do milimetra.
Dla ratownika pierwszej pomocy najważniejsze jest prawidłowe położenie w centrum klatki piersiowej na dolnej połowie mostka i szybkie rozpoczęcie ucisków.
3. Jak głęboko i jak szybko uciskać?
ERC 2025 dla dorosłych nadal zaleca:
- 100–120 uciśnięć na minutę,
- głębokość 5–6 cm,
- pełne odciążenie klatki piersiowej po każdym uciśnięciu,
- możliwie mało przerw.
Dlaczego pełny powrót klatki jest ważny?
Po każdym uciśnięciu trzeba pozwolić klatce piersiowej wrócić do pierwotnego położenia.
Nie opieraj stale ciężaru ciała na klatce między uciśnięciami.
Powierzchnia
RKO jest najskuteczniejsze na twardym podłożu.
ERC 2025 zwraca jednak uwagę, że nie należy tracić cennego czasu tylko na przenoszenie człowieka z miękkiej powierzchni na podłogę. Jeżeli trzeba — rozpocznij uciski tam, gdzie znajduje się poszkodowany, i koryguj technikę zgodnie z sytuacją i instrukcjami służb.
4. 30 uciśnięć i 2 oddechy
Jeżeli jesteś przeszkolony, potrafisz i możesz wykonywać oddechy ratownicze:
30 uciśnięć : 2 oddechy
Oddech powinien trwać około sekundy i powodować widoczne rozpoczęcie unoszenia się klatki piersiowej.
Nie wtłaczaj nadmiernej ilości powietrza.
Przerwa na dwa oddechy powinna być możliwie krótka.
5. A jeśli nie potrafisz lub nie chcesz wykonywać oddechów?
ERC 2025 wyraźnie dopuszcza dla nieprzeszkolonego lub niezdolnego do wykonywania oddechów ratownika:
ciągłe uciskanie klatki piersiowej bez oddechów.
Nie oznacza to, że oddechy są niepotrzebne.
Jeżeli potrafisz prawidłowo wykonywać wentylację, standardowe RKO 30:2 jest właściwym postępowaniem.
Jeżeli jednak brak umiejętności albo bariery powodowałyby, że w ogóle nie rozpoczniesz pomocy, same uciski są zdecydowanie lepsze niż brak RKO.
Dyspozytor może poprowadzić nieprzeszkolonego ratownika przez uciskanie klatki piersiowej.
6. AED — automatyczny defibrylator zewnętrzny
AED analizuje rytm serca i sam określa, czy defibrylacja jest wskazana.
Nie musisz być lekarzem, aby użyć AED.
ERC 2025 podkreśla, że AED może użyć każdy.
Kolejność
Gdy AED jest dostępny:
- włącz urządzenie,
- odsłoń klatkę piersiową,
- przyklej elektrody zgodnie z rysunkami na elektrodach lub urządzeniu,
- wykonuj polecenia głosowe i wizualne,
- podczas analizy rytmu nikt nie powinien dotykać poszkodowanego,
- jeżeli urządzenie zaleci wyładowanie — upewnij się, że nikt nie dotyka osoby,
- wykonaj polecenie dotyczące defibrylacji,
- natychmiast wróć do ucisków klatki piersiowej, niezależnie od tego, czy wyładowanie zostało wykonane, czy urządzenie go nie zaleciło.
Jeżeli jest dwóch ratowników
Najlepiej, aby:
- jedna osoba cały czas prowadziła RKO,
- druga przygotowywała AED i przyklejała elektrody.
Przerwę w uciskach należy ograniczyć do minimum.
7. Bezpieczeństwo podczas użycia AED
Podczas analizy i ewentualnego wyładowania:
- nikt nie dotyka poszkodowanego,
- elektrody muszą być przyklejone zgodnie z instrukcją,
- klatka piersiowa powinna umożliwiać prawidłowe przyleganie elektrod.
AED nie „poraża na ślepo”.
Urządzenie analizuje rytm i wyładowanie jest wykonywane tylko wtedy, gdy algorytm rozpozna rytm, w którym defibrylacja jest wskazana.
8. Kiedy przerwać RKO?
RKO kontynuujemy do momentu, gdy:
- profesjonalny zespół ratowniczy przejmie działania albo nakaże ich zakończenie,
- poszkodowany zacznie wykazywać wyraźne oznaki życia i oddychać prawidłowo,
- dalsze działanie stanie się niebezpieczne,
- ratownik jest fizycznie całkowicie wyczerpany i nie jest w stanie kontynuować.
Nie przerywaj tylko dlatego, że:
- „minęło już kilka minut”,
- AED nie zalecił wyładowania,
- nie widzisz natychmiastowej poprawy.
AED, który mówi „wyładowanie niewskazane”, nie mówi: „zakończ RKO”.
9. Dziecko — co powinien wiedzieć kierowca?
W samochodzie mogą podróżować również dzieci, dlatego warto znać podstawową różnicę.
ERC 2025 Paediatric Life Support dla osoby nieprzeszkolonej specjalnie w resuscytacji dzieci upraszcza przekaz do podobnej sekwencji:
CHECK → CALL → CPR, z pomocą dyspozytora.
Dla osoby przeszkolonej w PBLS aktualne wytyczne wskazują między innymi:
- 5 początkowych oddechów ratowniczych,
- następnie uciski klatki piersiowej,
- stosunek 15:2, jeżeli ratownik jest specjalnie przeszkolony w PBLS,
- w przeciwnym razie 30:2.
AED należy zastosować również u dziecka, gdy jest dostępny, zgodnie z instrukcjami urządzenia i odpowiednimi elektrodami/trybem pediatrycznym, jeżeli urządzenie je posiada.
Szczegółowa resuscytacja dzieci i niemowląt wymaga ćwiczeń praktycznych. W e‑Wykładach nie zastępujemy treningu na fantomie samym opisem tekstowym.
10. Najważniejszy błąd — czekanie
Przy zatrzymaniu krążenia każda dłuższa zwłoka pogarsza szansę przeżycia.
Nie czekaj na:
- „kogoś bardziej kompetentnego”,
- karetkę, jeżeli możesz już rozpocząć uciski,
- pewność diagnozy medycznej,
- znalezienie pulsu, którego osoby bez odpowiedniego doświadczenia nie powinny próbować długo oceniać.
Dla świadka wystarczającym sygnałem do działania jest:
brak reakcji + brak prawidłowego oddechu.
Najczęstsze pułapki
1. Oddech agonalny nie jest prawidłowym oddechem.
2. Uciskamy 100–120/min i na głębokość 5–6 cm u dorosłego.
3. Po każdym ucisku pozwalamy klatce całkowicie się rozprężyć.
4. Jeżeli potrafisz wykonywać oddechy — 30:2. Jeżeli nie — wykonuj ciągłe uciski.
5. AED może użyć osoba bez wykształcenia medycznego.
6. „Wyładowanie niewskazane” nie oznacza końca resuscytacji.
7. Po wyładowaniu natychmiast wracamy do ucisków.
8. Nie szukamy długo pulsu zamiast rozpoczynać RKO.
Zapamiętaj
DOROSŁY:
nie reaguje + nie oddycha prawidłowo → RKO 30:2 (lub same uciski) → 100–120/min → 5–6 cm → AED jak najszybciej
Źródła
- European Resuscitation Council Guidelines 2025 — Adult Basic Life Support.
- European Resuscitation Council Guidelines 2025 — Paediatric Life Support.
- Ministerstwo Zdrowia — krajowe informacje o RKO i AED jako materiał pomocniczy.
- W przypadku rozbieżności ze starszymi krajowymi materiałami edukacyjnymi w zakresie algorytmu BLS, wartości technicznych i kolejności działań przyjmujemy aktualne ERC 2025.
- Przy kolejnej aktualizacji prawnej należy ponownie sprawdzić, czy nie opublikowano aktualizacji ERC/ILCOR przed wdrożeniem materiału.