Pasy bezpieczeństwa i zagłówki
Spis treści
Pasy bezpieczeństwa i zagłówki należą do podstawowych elementów bezpieczeństwa biernego samochodu.
Nie pomagają uniknąć samego wypadku tak jak np. prawidłowe hamowanie czy system ABS. Ich zadaniem jest przede wszystkim ograniczenie skutków zdarzenia, gdy do zderzenia już dojdzie.
Najważniejsza zasada prawna brzmi:
kierujący pojazdem samochodowym oraz osoba przewożona takim pojazdem wyposażonym w pasy bezpieczeństwa mają obowiązek korzystać z tych pasów podczas jazdy.
Obowiązek dotyczy więc nie tylko kierowcy i pasażera z przodu, ale także pasażerów na tylnych siedzeniach, jeżeli dane miejsce jest wyposażone w pas bezpieczeństwa.
1. Pas bezpieczeństwa to nie tylko ochrona przed „wypadnięciem z auta”
Trzypunktowy pas bezpieczeństwa ma utrzymać ciało w możliwie kontrolowanej pozycji podczas:
- zderzenia czołowego,
- zderzenia bocznego,
- uderzenia w tył pojazdu,
- dachowania,
- gwałtownego hamowania.
Pozwala ograniczyć przemieszczanie się ciała względem:
- kierownicy,
- deski rozdzielczej,
- szyby,
- innych pasażerów,
- wnętrza samochodu.
Prawidłowo zapięty pas współpracuje z:
- napinaczem,
- ogranicznikiem siły napięcia,
- poduszką powietrzną,
- fotelem,
- zagłówkiem.
Nie należy traktować tych elementów jako zamienników.
2. Poduszka powietrzna nie zastępuje pasa
Częsty błędny sposób myślenia:
„samochód ma poduszki, więc pas nie jest aż tak potrzebny”.
Poduszki powietrzne są projektowane jako uzupełnienie systemu przytrzymującego, a nie jako alternatywa dla prawidłowo zapiętego pasa.
Pas pomaga utrzymać ciało w pozycji, dla której działanie poduszki zostało zaprojektowane.
Dlatego:
poduszka + pas + prawidłowa pozycja w fotelu
działają razem.
3. Obowiązek dotyczy również tylnej kanapy
Pasażer siedzący z tyłu także powinien korzystać z pasa, jeżeli miejsce jest w niego wyposażone.
Nie istnieje zasada:
„z tyłu pasów nie trzeba zapinać”.
Niezapięty pasażer tylnej kanapy podczas gwałtownego zderzenia może przemieścić się z bardzo dużą energią i stanowić zagrożenie:
- dla siebie,
- dla pasażerów siedzących z przodu,
- dla innych osób w samochodzie.
Dlatego przed rozpoczęciem jazdy wszyscy podróżujący powinni być prawidłowo zabezpieczeni.
4. Dorosły pasażer ma własny obowiązek, ale kierujący również nie może ignorować problemu
Art. 39 nakłada obowiązek używania pasa zarówno na:
- kierującego,
- jak i osobę przewożoną.
Jednocześnie art. 45 ust. 2 pkt 3 zabrania kierującemu:
przewożenia pasażera w sposób niezgodny z art. 39.
Dlatego kierowca nie powinien rozpoczynać lub kontynuować jazdy, wiedząc, że pasażer podlegający obowiązkowi nie korzysta z pasa.
Praktyczna zasada
Przed ruszeniem:
→ kierowca zapina swój pas i upewnia się, że pasażerowie są prawidłowo zabezpieczeni.
5. Jak prawidłowo poprowadzić trzypunktowy pas?
Prawidłowo zapięty pas powinien:
- przylegać możliwie płasko do ciała,
- nie być skręcony,
- nie mieć niepotrzebnego luzu.
Część biodrowa
Powinna przebiegać:
nisko przez biodra / miednicę, a nie wysoko po miękkiej części brzucha.
Część barkowa
Powinna przebiegać:
przez środek barku i klatkę piersiową.
Nie powinna:
- zsuwać się z ramienia,
- przebiegać pod pachą,
- być prowadzona za plecami.
Jeżeli samochód ma regulację wysokości górnego punktu pasa:
→ należy ją dopasować do wzrostu osoby.
6. Pas nie może być skręcony
Skręcona taśma pasa:
- gorzej rozkłada siły na ciało,
- może tworzyć miejscowy nacisk,
- może działać mniej prawidłowo podczas zderzenia.
Po zapięciu warto sprawdzić:
- czy taśma leży płasko,
- czy klamra jest właściwie zatrzaśnięta,
- czy pas nie zaczepił się o ubranie albo element fotela.
7. Usuń nadmierny luz
Pas powinien przylegać do ciała.
Gruba:
- kurtka,
- płaszcz,
- puchowa odzież
może zwiększać luz między ciałem a pasem.
Dobrą praktyką jest takie ułożenie odzieży i pasa, aby taśma znajdowała się możliwie blisko ciała.
Po zapięciu można delikatnie napiąć część barkową, tak aby usunąć zbędny luz.
Nie należy jednak przerabiać mechanizmu pasa ani stosować niezatwierdzonych klipsów mających sztucznie go poluzować.
8. Nie prowadź pasa pod ręką
Przełożenie pasa barkowego:
- pod pachą,
- za plecami
może wydawać się wygodniejsze, ale pozbawia system prawidłowego działania.
Pas barkowy ma kontrolować ruch:
- górnej części tułowia,
- klatki piersiowej,
- barku.
Jeżeli znajduje się pod ręką albo za plecami:
→ nie spełnia swojej funkcji zgodnie z konstrukcją.
9. Fotel powinien być ustawiony przed rozpoczęciem jazdy
Prawidłowe działanie pasa i zagłówka zależy również od pozycji osoby.
Kierujący powinien ustawić fotel tak, aby:
- swobodnie i pewnie obsługiwać pedały,
- trzymać kierownicę bez nadmiernego wyciągania rąk,
- mieć stabilne oparcie pleców,
- widzieć drogę i przyrządy,
- umożliwić prawidłowy przebieg pasa.
Zbyt mocno odchylone oparcie może pogarszać współpracę ciała z pasem bezpieczeństwa.
Nie należy prowadzić samochodu w pozycji półleżącej.
10. Dlaczego pozycja w fotelu ma znaczenie?
System bezpieczeństwa pojazdu zakłada, że pasażer znajduje się:
- na siedzeniu,
- w prawidłowej pozycji,
- z zapiętym pasem.
Nietypowe zachowania, takie jak:
- siedzenie bokiem,
- mocne odchylenie oparcia,
- opieranie nóg na desce rozdzielczej,
mogą radykalnie zmienić sposób działania:
- pasa,
- poduszki powietrznej,
- zagłówka.
Dlatego pas bezpieczeństwa nie działa w oderwaniu od prawidłowej pozycji ciała.
11. Zagłówek jest elementem bezpieczeństwa, nie tylko komfortu
Zagłówek nie jest wyłącznie „poduszką pod głowę”.
Jego zadaniem jest ograniczenie gwałtownego przemieszczenia głowy względem tułowia, szczególnie przy uderzeniu w tył samochodu.
Bez odpowiedniego podparcia głowa może zostać gwałtownie odrzucona, podczas gdy tułów jest już przesuwany wraz z fotelem.
Może to zwiększać ryzyko urazów:
- szyi,
- odcinka szyjnego kręgosłupa.
12. Zagłówek nie powinien znajdować się na wysokości karku
Typowy błąd:
zagłówek opuszczony bardzo nisko, tak że jego górna część znajduje się na wysokości szyi.
W takiej pozycji głowa nie otrzymuje odpowiedniego podparcia.
Bezpieczne ustawienie
Zagłówek należy ustawić tak, aby:
- jego powierzchnia znajdowała się za głową, a nie za karkiem,
- górna część zagłówka znajdowała się możliwie blisko poziomu górnej części głowy,
- odległość między głową a zagłówkiem była możliwie niewielka, przy zachowaniu prawidłowej pozycji siedzącej.
Nie chodzi o to, aby podczas normalnej jazdy mocno wciskać głowę w zagłówek.
Chodzi o takie ustawienie, aby w chwili zderzenia głowa szybko uzyskała podparcie.
13. Najpierw ustaw fotel, potem zagłówek
Prawidłowa kolejność:
- ustaw odległość fotela,
- ustaw wysokość siedziska, jeżeli samochód na to pozwala,
- ustaw oparcie,
- ustaw zagłówek,
- wyreguluj kierownicę,
- ustaw lusterka,
- zapnij i wyreguluj pas.
Zmiana kąta oparcia może zmienić położenie głowy względem zagłówka.
Dlatego nie należy ustawiać zagłówka w oderwaniu od całej pozycji kierowcy.
14. Zagłówki są wymagane technicznie w typowych współczesnych samochodach
Przepisy techniczne wymagają zagłówków na każdym zewnętrznym przednim siedzeniu m.in. samochodów osobowych objętych odpowiednimi wymaganiami homologacyjnymi i datą pierwszej rejestracji.
Dla samochodów osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy po 31 grudnia 1995 r. przepisy krajowe przewidują obowiązek wyposażenia zewnętrznych przednich siedzeń w zagłówki.
Współczesny samochód osobowy może oczywiście posiadać zagłówki także:
- na środkowym miejscu z tyłu,
- na wszystkich siedzeniach.
Ważne dla kierującego
Jeżeli zagłówek jest przewidziany dla danego miejsca:
→ powinien być prawidłowo zamontowany i ustawiony dla osoby, która tam siedzi.
15. Nie usuwaj zagłówka po to, aby „lepiej było widać”
Zdejmowanie zagłówka z zajętego miejsca tylko dlatego, że ogranicza widoczność do tyłu, jest złym rozwiązaniem.
Widoczność należy poprawiać przede wszystkim przez:
- prawidłowe ustawienie lusterek,
- odpowiednią pozycję za kierownicą,
- korzystanie z kamery, jeżeli pojazd ją posiada.
Zagłówek pełni funkcję ochronną i jego brak może zwiększyć ryzyko urazu szyi pasażera.
16. Kto jest zwolniony z obowiązku korzystania z pasów?
Art. 39 ust. 2 zawiera zamknięty katalog wyjątków.
Obowiązek nie dotyczy między innymi:
1. osoby mającej odpowiednie zaświadczenie lekarskie
o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa;
2. kobiety o widocznej ciąży;
3. kierującego taksówką
podczas przewożenia pasażera;
4. instruktora lub egzaminatora
podczas szkolenia lub egzaminowania;
5. wskazanych funkcjonariuszy i żołnierzy
w określonych ustawą sytuacjach służbowych;
6. zespołu medycznego
w czasie udzielania pomocy medycznej;
7. konwojenta
podczas przewożenia wartości pieniężnych;
8. osoby chorej lub niepełnosprawnej
przewożonej na noszach albo w wózku inwalidzkim;
oraz określonych przez ustawę przypadków przewozu dzieci w pojazdach transportu zbiorowego.
17. Zwolnienie dotyczy konkretnej sytuacji — nie całej osoby „na zawsze”
Niektóre wyjątki działają tylko wtedy, gdy spełniony jest dokładny warunek.
Taksówkarz
Zwolnienie dotyczy kierującego taksówką:
podczas przewożenia pasażera.
Nie oznacza ogólnego prawa taksówkarza do jazdy bez pasa zawsze.
Instruktor
Zwolnienie dotyczy instruktora:
podczas szkolenia.
Egzaminator
Zwolnienie dotyczy egzaminatora:
podczas egzaminowania.
Szczegółowe brzmienie wyjątku ma więc znaczenie.
18. Kursant nie ma automatycznego zwolnienia dlatego, że jedzie samochodem szkoleniowym
Art. 39 wymienia:
- instruktora,
- egzaminatora
podczas odpowiednich czynności.
Nie ustanawia na tej podstawie ogólnego zwolnienia dla osoby szkolonej.
Typowa sytuacja
Kursant prowadzi samochód szkoleniowy wyposażony w pas.
→ korzysta z pasa zgodnie z ogólną zasadą.
To dobra pułapka egzaminacyjna:
„L-ka” nie oznacza, że wszyscy w samochodzie są zwolnieni z pasów.
19. Pasażer taksówki nie jest zwolniony tylko dlatego, że jedzie taksówką
Wyjątek w art. 39 ust. 2 pkt 3 dotyczy:
kierującego taksówką podczas przewożenia pasażera.
Nie jest to ogólne zwolnienie pasażera taksówki z korzystania z pasów.
Jeżeli pasażer podlega zwykłemu obowiązkowi i miejsce jest wyposażone w pas:
→ powinien z niego korzystać.
Odrębne wyjątki dotyczące fotelików dziecięcych omówimy w M4.6.
20. Zaświadczenie lekarskie musi być rzeczywistym dokumentem przewidzianym prawem
Nie wystarcza stwierdzenie:
„pas mnie uwiera” albo „lekarz kiedyś powiedział, żebym go nie zapinał”.
Ustawa odnosi się do:
zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa.
Przepisy określają również wymagane dane takiego dokumentu.
W kursie nie musimy zapamiętywać całego wzoru zaświadczenia, ale trzeba rozumieć, że jest to formalny wyjątek przewidziany prawem.
21. Pasy na krótkiej trasie również obowiązują
Obowiązek nie zależy od:
- długości podróży,
- prędkości planowanej przez kierującego,
- jazdy „tylko po osiedlu”,
- tego, czy kierowca zna drogę.
Nie istnieje wyjątek:
„jadę tylko 500 metrów, więc nie muszę zapinać pasa”.
Wypadek lub gwałtowne hamowanie może zdarzyć się również przy małej prędkości i na bardzo krótkim odcinku.
22. Pasy zapinamy przed ruszeniem
Przepis mówi o obowiązku korzystania z pasów podczas jazdy.
Najbezpieczniejsza i najbardziej logiczna kolejność czynności jest więc prosta:
- zajmij prawidłową pozycję,
- ustaw fotel i zagłówek,
- zapnij pas,
- dopiero rozpocznij jazdę.
Nie należy ruszać i dopiero po kilkuset metrach próbować zapinać pasa jedną ręką.
To:
- odrywa uwagę,
- ogranicza kontrolę nad pojazdem,
- oznacza wcześniejszą jazdę bez zabezpieczenia.
23. Pas musi pasować do zajmowanego miejsca
Nie wolno:
- zapinać własnego pasa do klamry należącej do sąsiedniego siedzenia,
- prowadzić jednej taśmy przez dwie osoby,
- używać prowizorycznych przedłużek nieprzewidzianych przez producenta,
- modyfikować mechanizmu zwijacza.
Każde miejsce siedzące ma własny system przytrzymujący zaprojektowany dla jednej osoby.
24. Niezapięty pasażer może zagrozić innym
Podczas zderzenia osoba bez pasa nie pozostaje nieruchoma na swoim siedzeniu.
Jej ciało przemieszcza się zgodnie z bezwładnością.
Pasażer z tyłu może uderzyć:
- w oparcie przedniego fotela,
- w kierowcę,
- w pasażera z przodu.
Dlatego zapięcie pasa nie jest wyłącznie indywidualną decyzją dotyczącą własnego bezpieczeństwa.
Wpływa na bezpieczeństwo wszystkich osób znajdujących się w samochodzie.
25. Pasy, zagłówek i pozycja tworzą jeden system
Przed ruszeniem warto wykonać prostą kontrolę:
Fotel
- stabilna pozycja,
- wygodny dostęp do pedałów i kierownicy.
Zagłówek
- za głową,
- odpowiednia wysokość,
- możliwie niewielka odległość od głowy.
Pas
- biodrowy nisko,
- barkowy przez środek barku,
- bez skręceń,
- bez zbędnego luzu.
Dopiero taki zestaw pozwala wykorzystać konstrukcję bezpieczeństwa samochodu w sposób, do którego została zaprojektowana.
Algorytm przed rozpoczęciem jazdy
Krok 1 — ustaw fotel
Uzyskaj stabilną pozycję i pełną kontrolę nad pojazdem.
Krok 2 — ustaw zagłówek
Nie za karkiem — za głową.
Krok 3 — zapnij pas
Sprawdź klamrę i przebieg taśmy.
Krok 4 — usuń skręcenia i luz
Biodrowa część nisko na miednicy, barkowa przez bark i klatkę piersiową.
Krok 5 — sprawdź pasażerów
Czy osoby podlegające obowiązkowi są zapięte?
Krok 6 — dopiero ruszaj
Najczęstsze pułapki
1. Obowiązek korzystania z pasów dotyczy kierującego i pasażerów również na tylnej kanapie, jeżeli miejsca są wyposażone w pasy.
2. Poduszka powietrzna nie zastępuje pasa bezpieczeństwa.
3. Pas biodrowy powinien przebiegać nisko przez biodra, a nie wysoko przez brzuch.
4. Pas barkowy powinien przebiegać przez środek barku — nie pod pachą i nie za plecami.
5. Skręcona albo mocno poluzowana taśma pogarsza prawidłowe działanie pasa.
6. Zagłówek powinien podpierać głowę, a nie znajdować się nisko za karkiem.
7. Taksówkarz jest zwolniony z obowiązku tylko podczas przewożenia pasażera — pasażer taksówki nie otrzymuje z tego powodu automatycznego zwolnienia.
8. Instruktor i egzaminator mają ustawowy wyjątek podczas szkolenia lub egzaminowania; kursant nie jest z tego powodu automatycznie zwolniony.
9. Jazda na bardzo krótkim odcinku nie zwalnia z pasów.
10. Kierujący nie powinien przewozić pasażera w sposób niezgodny z art. 39.
11. Kamera, poduszki i nowoczesne systemy bezpieczeństwa nie eliminują potrzeby prawidłowego ustawienia fotela, zagłówka i pasa.
Źródła
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym:
- art. 39 ust. 1 — obowiązek korzystania z pasów przez kierującego i osobę przewożoną,
- art. 39 ust. 2 — wyjątki od obowiązku korzystania z pasów,
- art. 39 ust. 5–6 — wymagania dotyczące zaświadczeń lekarskich,
- art. 45 ust. 2 pkt 3 — zakaz przewożenia pasażera w sposób niezgodny z art. 39.
- Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia:
- wymagania dotyczące siedzeń, pasów bezpieczeństwa, punktów kotwiczenia,
- obowiązek wyposażenia zewnętrznych przednich siedzeń w zagłówki dla objętych przepisem samochodów osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy po 31 grudnia 1995 r.
- Policja — materiały edukacyjne dotyczące prawidłowego używania pasów:
- pas biodrowy nisko na biodrach,
- pas barkowy nad środkiem barku,
- płaskie przyleganie taśmy i ograniczenie zbędnego luzu,
- współdziałanie pasa, zagłówka i poduszki powietrznej.
- Załącznik nr 1 do programu szkolenia —
officialTopic 1.18. - Przy kolejnej aktualizacji prawnej przed publikacją ponownie sprawdzić aktualne brzmienie art. 39 i 45 oraz obowiązujące wymagania techniczne dotyczące pasów i zagłówków. Szczegóły dotyczące przewozu dzieci celowo pozostawiamy do osobnej lekcji M4.6.