Płynna i energooszczędna jazda
Spis treści
Energooszczędna jazda nie polega na tym, aby zawsze jechać możliwie wolno ani aby za wszelką cenę unikać używania hamulca.
Jej podstawą jest płynność, przewidywanie i właściwe wykorzystanie energii pojazdu.
Kierowca, który odpowiednio wcześnie obserwuje sytuację, może ograniczyć liczbę niepotrzebnych przyspieszeń i gwałtownych hamowań, a jednocześnie zachować większy margines bezpieczeństwa.
Dlatego dobra jazda energooszczędna bardzo często jest również jazdą:
- spokojniejszą,
- bardziej przewidywalną,
- mniej obciążającą samochód,
- łatwiejszą do odczytania przez innych uczestników ruchu.
Trzeba jednak od początku rozdzielić trzy rzeczy:
- przepisy ruchu drogowego, które określają między innymi wymaganą prędkość bezpieczną, sposób hamowania i odstęp,
- wymagania szkoleniowe i egzaminacyjne, które wprost obejmują energooszczędną zmianę biegów i hamowanie silnikiem,
- dobre praktyki ekonomicznej jazdy, których szczegółowy sposób zależy od pojazdu, napędu, skrzyni biegów, warunków i sytuacji drogowej.
1. Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed oszczędzaniem
Najważniejsza zasada brzmi:
nie wykonujemy żadnej czynności „dla oszczędności”, jeżeli pogarsza ona bezpieczeństwo.
Prawo o ruchu drogowym wymaga jazdy z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem, z uwzględnieniem między innymi:
- rzeźby terenu,
- stanu i widoczności drogi,
- stanu i ładunku pojazdu,
- warunków atmosferycznych,
- natężenia ruchu.
Kierujący ma również obowiązek:
- hamować w sposób niepowodujący zagrożenia ani utrudnienia ruchu,
- utrzymywać odstęp potrzebny do uniknięcia zderzenia w razie hamowania lub zatrzymania pojazdu poprzedzającego.
Dlatego nieprawidłowe byłoby podejście:
„Nie zahamuję, bo chcę jechać ekonomicznie.”
Jeżeli sytuacja wymaga hamowania — hamujesz.
Energooszczędność dotyczy przede wszystkim unikania sytuacji, w których wcześniejsze przewidywanie pozwoliłoby nie przyspieszać lub nie hamować niepotrzebnie.
2. Przewidywanie jest podstawą płynnej jazdy
Największy wpływ na płynność ma obserwacja odpowiednio daleko przed pojazdem.
Jeżeli kierowca patrzy tylko na samochód bezpośrednio przed sobą, często reaguje dopiero wtedy, gdy:
- poprzedzający pojazd już mocno hamuje,
- sygnalizator znajduje się bardzo blisko,
- pas ruchu właśnie się kończy,
- zakręt okazuje się ciaśniejszy niż oczekiwał,
- przed przejściem pojawia się pieszy.
Kierowca obserwujący dalej może wcześniej zauważyć zmianę sytuacji i odpowiednio wcześniej:
- odjąć gaz,
- zmniejszyć prędkość,
- przygotować właściwy bieg,
- zwiększyć odstęp,
- wybrać właściwy pas,
- uniknąć zbędnego przyspieszenia.
Przykład
Widzisz kilkaset metrów przed sobą czerwone światło, a kolejka pojazdów już stoi.
Nie ma sensu mocno przyspieszać tylko po to, aby po chwili intensywnie hamować.
Rozsądniej jest:
- wcześniej ocenić sytuację,
- przestać niepotrzebnie zwiększać prędkość,
- spokojnie wytracać prędkość,
- zachować odpowiedni odstęp,
- być gotowym do zatrzymania, jeżeli sygnał się nie zmieni.
Dwa samochody jadące do tych samych czerwonych świateł:
- kierowca A przyspiesza i mocno hamuje,
- kierowca B wcześniej odpuszcza przyspieszenie i dojeżdża płynnie.
3. Płynność nie oznacza jazdy bez zmian prędkości
Ruch drogowy wymaga ciągłego dostosowywania prędkości.
Płynna jazda nie oznacza:
„utrzymuj dokładnie tę samą prędkość niezależnie od sytuacji”.
Oznacza raczej:
- zmianę prędkości odpowiednio wcześnie,
- unikanie niepotrzebnie gwałtownych zmian,
- utrzymywanie odpowiedniej rezerwy czasu i miejsca,
- wykorzystywanie informacji z otoczenia przed koniecznością nagłej reakcji.
Jeżeli przed Tobą znajduje się:
- przejście dla pieszych,
- skrzyżowanie,
- ciasny łuk,
- kolejka pojazdów,
- ograniczenie widoczności,
- niebezpieczna nawierzchnia,
płynna technika jazdy może właśnie oznaczać wcześniejsze zmniejszenie prędkości.
4. Przyspieszaj wtedy, gdy przyspieszenie ma sens
Nie każde przyspieszanie jest nieekonomiczne.
Samochód musi rozpędzić się do prędkości odpowiedniej dla warunków i organizacji ruchu.
Problemem jest przede wszystkim przyspieszanie, które za chwilę trzeba „oddać” w hamulcach.
Przykład
Przed Tobą:
- czerwone światło,
- widoczny zator,
- samochód przygotowujący się do skrętu,
- ograniczenie prędkości zaczynające się za kilkadziesiąt metrów.
Mocne przyspieszenie w takiej sytuacji zwykle nie daje realnej korzyści.
Dobra praktyka
Przyspieszaj:
- płynnie,
- zdecydowanie na tyle, aby sprawnie włączyć się w rytm ruchu,
- bez niepotrzebnego przeciągania niskich biegów,
- z uwzględnieniem przyczepności i sytuacji przed pojazdem.
Nie uczymy zasady:
„zawsze przyspieszaj najwolniej jak się da”.
Zbyt powolne rozpędzanie może utrudniać ruch i nie musi być najbardziej efektywnym sposobem korzystania z konkretnego napędu.
5. Utrzymywanie możliwie równomiernego tempa
Jeżeli warunki pozwalają, korzystne jest utrzymywanie względnie stabilnej prędkości zamiast ciągłego cyklu:
gaz → hamulec → gaz → hamulec
Każde niepotrzebne zwiększenie prędkości oznacza dostarczenie pojazdowi dodatkowej energii.
Jeżeli chwilę później trzeba ją wytracić przez hamowanie, część tej energii zostaje bezpowrotnie rozproszona.
W pojeździe z rekuperacją część energii może zostać odzyskana, ale odzysk nie jest stuprocentowy.
Dlatego nawet w samochodzie elektrycznym podstawą ekonomicznej jazdy pozostaje przewidywanie i ograniczanie niepotrzebnych zmian prędkości.
6. Odpowiedni odstęp pomaga także jechać płynniej
Zbyt mały odstęp od poprzedzającego pojazdu powoduje, że kierowca musi reagować na każdą drobną zmianę jego prędkości.
Efekt może wyglądać tak:
hamowanie → przyspieszenie → hamowanie → przyspieszenie
Przy większym, bezpiecznym odstępie łatwiej:
- wcześniej zauważyć zmianę tempa ruchu,
- delikatnie skorygować prędkość,
- uniknąć niepotrzebnego hamowania,
- zachować lepsze pole obserwacji.
Nie zwiększamy jednak odstępu „dla ekologii” według jednej arbitralnej liczby.
Odstęp musi przede wszystkim spełniać wymagania bezpieczeństwa omówione w Module 6.
7. Wcześniejsze odjęcie gazu zamiast późnego hamowania
Jeżeli wiadomo, że za chwilę będzie konieczne zmniejszenie prędkości, często można wcześniej:
- zmniejszyć nacisk na pedał przyspieszenia,
- całkowicie go zwolnić,
- wykorzystać opory ruchu,
- wykorzystać hamowanie silnikiem,
- w hybrydzie lub EV wykorzystać przewidzianą przez samochód rekuperację.
To nie oznacza, że wolno zbyt wcześnie zwalniać w sposób utrudniający ruch.
Prędkość ma być:
- bezpieczna,
- zgodna z ograniczeniami,
- dopasowana do sytuacji,
- nieutrudniająca bez powodu jazdy innym kierującym.
8. Hamowanie silnikiem jest elementem oficjalnego programu
Oficjalny program szkolenia praktycznego wymienia:
korzystanie z momentu obrotowego silnika podczas hamowania — stosowanie hamowania silnikiem.
Także na państwowym egzaminie praktycznym dla kategorii B jest to osobno oceniany element jazdy.
Hamowanie silnikiem pozwala zmniejszać prędkość bez natychmiastowego rozłączania napędu.
Może być przydatne między innymi:
- przed przewidywalnym ograniczeniem prędkości,
- przed zakrętem,
- przy dojeżdżaniu do skrzyżowania,
- podczas dłuższego zjazdu.
Szczegółowo omawialiśmy je w M7.3.
Ważne
Hamowanie silnikiem nie zastępuje hamulca zasadniczego wtedy, gdy potrzebne jest szybsze lub zdecydowane zmniejszenie prędkości.
9. Nie wrzucaj luzu tylko po to, aby „oszczędzać”
Jazda na luzie nie jest uniwersalną metodą energooszczędnej jazdy.
W takiej sytuacji kierowca pozbawia się możliwości naturalnego wytracania prędkości przez napęd i może potrzebować częstszego używania hamulca.
W wielu współczesnych samochodach sposób sterowania zużyciem paliwa podczas jazdy z włączonym biegiem i zwolnionym pedałem przyspieszenia jest zarządzany elektronicznie przez pojazd.
Nie należy więc stosować starego uproszczenia:
„luz zawsze oznacza najmniejsze zużycie”.
Dobra praktyka to pozostawienie odpowiedniego przełożenia i utrzymanie kontroli nad napędem, chyba że konkretna konstrukcja pojazdu sama realizuje funkcję żeglowania zgodnie z własnym systemem sterowania.
To zalecenie techniczne, a nie osobny przepis PoRD określający jeden obowiązkowy sposób używania skrzyni w każdej sytuacji.
10. Zmiana biegów a energooszczędna jazda
Oficjalny program szkolenia praktycznego wprost wymienia:
zmianę biegów właściwą dla energooszczędnej jazdy.
Na egzaminie państwowym dla kategorii B przyjęto konkretne kryterium:
- zmiana na wyższy bieg przy prędkości obrotowej silnika 1800–2600 obr./min,
- pierwsze cztery biegi powinny być włączone przed osiągnięciem 50 km/h.
To kryterium egzaminacyjne, nie ogólna tabela dla każdej jazdy
Nie należy z niego wyciągać wniosku:
„przy każdej prędkości zawsze musi być włączony konkretny bieg”.
W rzeczywistym ruchu właściwe przełożenie zależy również od:
- obciążenia pojazdu,
- nachylenia drogi,
- potrzeby przyspieszenia,
- charakterystyki silnika,
- przyczepności,
- sytuacji drogowej.
Jeżeli potrzebujesz odpowiedniego zapasu siły napędowej, np. podczas podjazdu, nie należy wybierać zbyt wysokiego biegu wyłącznie po to, aby obniżyć obroty.
11. Zbyt niski i zbyt wysoki bieg mogą pogorszyć płynność
Zbyt niski bieg
Może powodować:
- niepotrzebnie wysokie obroty,
- głośniejszą pracę silnika,
- większą wrażliwość na ruch pedału przyspieszenia,
- mniej płynną jazdę.
Zbyt wysoki bieg
Może powodować:
- zbyt niskie obroty,
- słabą reakcję samochodu na przyspieszenie,
- nierówną lub przeciążoną pracę silnika,
- konieczność mocnego wciskania gazu albo późniejszej redukcji.
Celem nie jest więc:
„jak najwyższy bieg za wszelką cenę”, lecz bieg właściwy do sytuacji i pracy danego silnika.
12. Nie przeciągaj niepotrzebnie niskich biegów
Jeżeli samochód osiągnął prędkość, przy której może sprawnie pracować na wyższym przełożeniu, dalsza jazda na niskim biegu przy wysokich obrotach zwykle nie jest potrzebna.
W normalnej spokojnej jeździe warto więc:
- rozpędzić pojazd płynnie,
- zmieniać biegi bez zbędnego przeciągania obrotów,
- po osiągnięciu odpowiedniej prędkości utrzymywać bieg pozwalający silnikowi pracować sprawnie.
Wyjątkiem może być sytuacja, w której bezpieczeństwo lub dynamika ruchu wymaga pozostawienia niższego biegu, np. przed podjazdem albo gdy konieczne jest zdecydowane przyspieszenie.
13. Płynna jazda w korku
W powolnym ruchu częstym błędem jest ciągłe:
- ruszanie,
- przyspieszanie o kilka metrów,
- hamowanie,
- ponowne ruszanie.
Jeżeli sytuacja na to pozwala, warto pozostawić taki odstęp, aby część niewielkich zmian prędkości pojazdu poprzedzającego można było „wygładzić”.
Może to zmniejszyć liczbę gwałtownych ruszeń i zatrzymań.
Ale nie twórz nieuzasadnionej wielkiej luki
Kierowca powinien nadal:
- uczestniczyć w ruchu w sposób przewidywalny,
- nie utrudniać jazdy bez potrzeby,
- uwzględniać zmianę pasów innych pojazdów,
- zachować gotowość do zatrzymania.
14. Patrz na cały ciąg ruchu, nie tylko na jeden samochód
Jeżeli przez szyby poprzedzających pojazdów widzisz, że kilka samochodów dalej zapalają się światła STOP, możesz wcześniej przygotować się do zmniejszenia prędkości.
Jeżeli widzisz, że:
- sygnalizacja zmieniła się na czerwone światło,
- przed przejściem tworzy się kolejka,
- ciężarówka zaczyna podjazd,
- pas ruchu zwęża się,
nie musisz czekać, aż samochód bezpośrednio przed Tobą wykona gwałtowny ruch.
To jedna z najważniejszych różnic między kierowcą reagującym późno a kierowcą prowadzącym przewidująco.
15. Podjazd — wykorzystaj rozpęd, ale nie przekraczaj zasad bezpieczeństwa
Przed wzniesieniem można odpowiednio wcześnie przygotować:
- właściwą prędkość,
- odpowiedni bieg,
- zapas siły napędowej.
Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której samochód na podjeździe nagle traci prędkość, a kierowca późno redukuje bieg.
Nie oznacza to jednak zezwolenia na rozpędzanie samochodu ponad dopuszczalną lub bezpieczną prędkość przed wzniesieniem.
Energia kinetyczna pojazdu może pomagać pokonać podjazd, ale granice wyznaczają przepisy i bezpieczeństwo.
16. Zjazd — nie jedź „na luzie” i nie oszczędzaj hamulców kosztem kontroli
Na dłuższym zjeździe właściwa technika obejmuje:
- dobór odpowiedniego przełożenia,
- wykorzystanie hamowania silnikiem albo funkcji hamowania napędem,
- używanie hamulca zasadniczego wtedy, gdy jest potrzebny,
- zachowanie prędkości odpowiedniej do zakrętów, pochylenia i przyczepności.
Nie należy zjeżdżać z góry na luzie tylko dlatego, że samochód „sam się toczy”.
Szczególnie na długim zjeździe ważniejsze od chwilowej oszczędności jest zachowanie pełnej kontroli nad prędkością.
17. Jazda po łuku — przygotuj prędkość przed zakrętem
Energooszczędna i płynna technika nie polega na mocnym hamowaniu już w środku zakrętu, a następnie gwałtownym przyspieszaniu na jego wyjściu, jeżeli można było wcześniej dobrać właściwą prędkość.
Dobra sekwencja w normalnych warunkach to:
obserwacja → dobór prędkości przed łukiem → płynne prowadzenie → spokojne przyspieszenie po wyjściu
Warunki drogowe mogą oczywiście wymagać dodatkowego hamowania w samym łuku.
Bezpieczeństwo zawsze ma pierwszeństwo nad idealną płynnością.
18. Sygnalizacja świetlna — nie „poluj” na zielone za wszelką cenę
Widok zielonego sygnału w oddali nie oznacza, że należy gwałtownie przyspieszyć, aby koniecznie zdążyć.
Sygnał może zmienić się zanim dojedziesz do skrzyżowania.
Analogicznie czerwone światło nie oznacza, że trzeba od razu bardzo mocno zahamować, jeżeli do skrzyżowania pozostał duży bezpieczny dystans i można spokojnie wytracić prędkość.
Kierowca powinien:
- obserwować sygnalizację,
- ocenić sytuację,
- zachować gotowość do zatrzymania,
- nie przekraczać dopuszczalnej prędkości,
- nie wjeżdżać na żółtym, jeżeli może zatrzymać się bez gwałtownego hamowania.
19. Tempomat może pomagać, ale nie zastępuje kierowcy
Na odpowiedniej drodze tempomat może ułatwiać utrzymywanie względnie stałej prędkości.
Nie oznacza to jednak, że należy używać go zawsze.
Kierowca musi uwzględniać:
- natężenie ruchu,
- przyczepność,
- zakręty,
- wzniesienia i spadki,
- warunki atmosferyczne,
- możliwości konkretnego systemu.
W trudnych warunkach utrzymywanie stałej prędkości przez automatykę może nie być najlepszym rozwiązaniem.
Tempomat adaptacyjny
ACC może samoczynnie zmniejszać i zwiększać prędkość, zachowując zaprogramowany odstęp.
Nadal jednak:
- nie zwalnia kierowcy z obserwacji,
- ma ograniczenia techniczne,
- może reagować inaczej niż doświadczony kierowca przewidujący sytuację daleko przed pojazdem.
20. Automatyczna skrzynia biegów
W samochodzie z automatyczną skrzynią kierowca nie wykonuje ręcznie każdej zmiany przełożenia, ale nadal ma duży wpływ na płynność jazdy przez sposób używania pedału przyspieszenia i hamulca.
Gwałtowne wciskanie pedału przyspieszenia może spowodować:
- redukcję przełożenia,
- wzrost obrotów,
- mocniejsze przyspieszenie.
Płynne operowanie pedałem pozwala skrzyni wcześniej wybrać spokojniejszy sposób pracy, jeżeli warunki na to pozwalają.
W niektórych samochodach występują tryby:
- Eco,
- Normal,
- Sport,
- ręcznego wyboru przełożeń.
Nie uczymy zasady:
„tryb Eco zawsze jest najbezpieczniejszy i należy go używać w każdej sytuacji”.
Tryb jazdy jest narzędziem. Kierowca odpowiada za dostosowanie zachowania pojazdu do sytuacji.
21. Hybrydy i samochody elektryczne — rekuperacja
W hybrydach i samochodach elektrycznych zmniejszenie nacisku na pedał przyspieszenia może powodować hamowanie rekuperacyjne.
Silnik elektryczny działa wtedy jako generator i część energii ruchu jest zamieniana z powrotem na energię elektryczną.
Siła rekuperacji zależy od:
- konstrukcji pojazdu,
- wybranego trybu jazdy,
- stopnia naładowania akumulatora,
- temperatury,
- aktualnych ograniczeń systemu.
Rekuperacja nie oznacza „darmowego hamowania”
Odzysk energii nie jest całkowity.
Najbardziej efektywne nadal jest niewytwarzanie niepotrzebnej nadwyżki prędkości, której za chwilę trzeba się pozbyć.
One-pedal driving
Niektóre EV umożliwiają jazdę, w której znaczna część zwalniania odbywa się po odjęciu pedału przyspieszenia.
Kierowca musi poznać zachowanie konkretnego samochodu.
W razie potrzeby szybszego hamowania nadal używa hamulca zasadniczego.
22. Klimatyzacja i odbiorniki energii
Praca klimatyzacji, ogrzewania szyb, ogrzewania wnętrza i innych odbiorników wymaga energii.
Nie należy jednak wyłączać urządzeń potrzebnych do:
- zapewnienia widoczności,
- odparowania szyb,
- utrzymania komfortu pozwalającego bezpiecznie kierować.
Przykład
Jeżeli szyby parują, priorytetem jest ich skuteczne osuszenie.
Nie rezygnujemy z nawiewu czy klimatyzacji tylko po to, aby zmniejszyć zużycie energii.
23. Stan pojazdu wpływa na zużycie energii
Na opory ruchu i zużycie energii wpływają również czynniki techniczne, np.:
- nieprawidłowe ciśnienie w oponach,
- zbędny ciężar,
- dodatkowe elementy zwiększające opór aerodynamiczny,
- usterki pojazdu.
Nie oznacza to, że kierowca ma codziennie samodzielnie przeliczać wpływ każdego elementu na zużycie paliwa.
Powinien jednak utrzymywać pojazd w prawidłowym stanie i stosować wartości przewidziane przez producenta.
Stan techniczny pojazdu jest rozwinięty w Module 12.
24. Pracujący silnik podczas postoju — tutaj istnieje konkretny zakaz prawny
Trzeba odróżnić zalecenie ekonomiczne od przepisu.
Prawo o ruchu drogowym zabrania kierującemu pozostawiania pracującego silnika podczas postoju na obszarze zabudowanym.
Wyjątek dotyczy pojazdu wykonującego czynności na drodze.
To jest obowiązek prawny, a nie tylko porada dotycząca oszczędzania paliwa.
Ważne rozróżnienie
Przepis mówi o postoju.
Nie oznacza to obowiązku wyłączania silnika przy każdym krótkim zatrzymaniu wynikającym np. z:
- czerwonego sygnału,
- zatoru,
- ustąpienia pierwszeństwa.
Takie unieruchomienie może być zatrzymaniem wynikającym z warunków lub przepisów ruchu, a nie postojem w rozumieniu ustawy.
W samochodach wyposażonych w system Start-Stop elektronika może sama wyłączać i uruchamiać silnik zgodnie z warunkami pracy systemu.
25. Start-Stop — system pomocniczy, nie obowiązek jazdy
Automatyczny Start-Stop może wyłączać silnik podczas postoju lub krótkiego zatrzymania i uruchamiać go ponownie, gdy samochód ma ruszyć.
Jego sposób działania zależy od samochodu.
System może nie zadziałać np. ze względu na:
- temperaturę silnika,
- stan akumulatora,
- zapotrzebowanie klimatyzacji,
- inne warunki określone przez producenta.
Nie należy interpretować braku zadziałania Start-Stop jako automatycznej usterki ani jako naruszenia przepisów przez kierującego.
26. Energooszczędna jazda nie oznacza utrudniania ruchu
Nieprawidłowym sposobem „oszczędzania” byłoby np. bezpodstawne:
- bardzo wolne rozpędzanie samochodu na drodze, na której utrudnia to ruch,
- jazda znacznie wolniej niż wymagają warunki wyłącznie w celu obniżenia zużycia,
- tworzenie bardzo dużych luk w płynnym ruchu,
- niewykonywanie potrzebnego przyspieszenia podczas włączania się do szybszego ruchu.
Art. 19 wymaga nie tylko zachowania prędkości zapewniającej panowanie nad pojazdem, lecz również jazdy z prędkością nieutrudniającą jazdy innym kierującym.
Oszczędna technika powinna być częścią sprawnej jazdy, a nie jej przeciwieństwem.
27. Nie oszczędzaj na bezpieczeństwie podczas wyprzedzania
Jeżeli legalne i bezpieczne wykonanie manewru wymaga odpowiedniego przyspieszenia, kierujący powinien korzystać z możliwości pojazdu w sposób potrzebny do sprawnego zakończenia manewru.
Nie należy:
- wybierać zbyt wysokiego biegu wyłącznie dla niskich obrotów,
- przedłużać wyprzedzania z obawy przed większym chwilowym zużyciem paliwa,
- rezygnować z potrzebnej redukcji.
Najpierw trzeba zapewnić bezpieczne wykonanie manewru.
Szczegółowe przepisy wyprzedzania zostały omówione w Module 3.
28. „Eco-driving” nie jest jednym magicznym zestawem obrotów
Różne samochody mają różne:
- silniki,
- przełożenia,
- masę,
- charakterystykę momentu obrotowego,
- układy hybrydowe,
- strategie automatycznej skrzyni,
- systemy rekuperacji.
Dlatego poza konkretnymi kryteriami egzaminacyjnymi nie należy uczyć jednej uniwersalnej tabeli:
prędkość X → zawsze bieg Y → zawsze obroty Z
W praktyce trzeba:
- znać podstawowe zasady,
- słuchać i obserwować pracę pojazdu,
- korzystać z zaleceń producenta,
- dostosowywać technikę do sytuacji drogowej.
29. Co dokładnie jest wymagane na egzaminie kategorii B?
W aktualnym rozporządzeniu egzaminacyjnym wskazano dwa osobne elementy związane z energooszczędną jazdą.
1. Zmiana biegów właściwa dla energooszczędnej jazdy
Dla kategorii B:
- zmiana na wyższy bieg powinna następować przy 1800–2600 obr./min,
- pierwsze cztery biegi powinny zostać włączone przed osiągnięciem 50 km/h.
2. Korzystanie z momentu obrotowego podczas hamowania
Osoba egzaminowana ma stosować hamowanie silnikiem.
Co z samochodem bez manualnej skrzyni?
Zakres czynności wykonywanych przez kierującego zależy od konstrukcji pojazdu egzaminacyjnego.
W samochodzie, w którym zmiana przełożeń jest wykonywana automatycznie, kierujący nie wykonuje ręcznie takiej samej sekwencji jak w manualu.
Nie zmienia to ogólnej idei płynnej jazdy: odpowiednio wcześnie obserwować, unikać niepotrzebnych zmian tempa i wykorzystywać charakterystykę napędu.
30. Płynna jazda może zwiększać margines bezpieczeństwa
Płynność nie jest ważna wyłącznie ze względu na paliwo lub energię.
Kierowca jadący przewidująco:
- wcześniej zauważa zagrożenia,
- rzadziej jest zmuszony do gwałtownego hamowania,
- łatwiej utrzymuje odstęp,
- ma więcej czasu na decyzję,
- mniej zaskakuje pasażerów i innych uczestników ruchu.
To nie znaczy, że płynny kierowca nigdy nie hamuje awaryjnie.
Jeżeli nagle pojawi się zagrożenie, należy reagować tak zdecydowanie, jak wymaga sytuacja.
31. Prosty model płynnej i energooszczędnej jazdy
Możesz zapamiętać sekwencję:
patrz daleko → przewiduj → zachowaj odstęp → przyspieszaj tylko wtedy, gdy ma to sens → wcześniej odpuszczaj → dobierz właściwy bieg → hamuj płynnie → reaguj zdecydowanie, gdy wymaga tego bezpieczeństwo
Patrz daleko
Nie koncentruj wzroku tylko na samochodzie przed sobą.
Przewiduj
Oceniaj światła, skrzyżowania, zakręty, kolejki i zachowanie innych.
Zachowaj odstęp
Zostaw sobie przestrzeń na spokojną zmianę prędkości.
Przyspieszaj wtedy, gdy ma to sens
Nie rozpędzaj auta, jeśli za chwilę i tak będziesz hamował.
Wcześniej odpuszczaj
Pozwól samochodowi stopniowo wytracać prędkość, jeśli sytuacja jest przewidywalna.
Dobierz właściwy bieg
Nie przeciągaj niepotrzebnie niskiego biegu ani nie „duś” silnika zbyt wysokim przełożeniem.
Hamuj płynnie
Jeżeli masz czas i przestrzeń — zmniejszaj prędkość stopniowo.
Reaguj zdecydowanie
Gdy pojawia się rzeczywiste zagrożenie, bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed płynnością i oszczędnością.
Najczęstsze pułapki
1. Energooszczędna jazda nie oznacza jazdy możliwie wolno.
2. Bezpieczeństwo zawsze ma pierwszeństwo przed oszczędnością paliwa lub energii.
3. Największą podstawą płynności jest przewidywanie sytuacji, a nie samo „delikatne wciskanie gazu”.
4. Nie przyspieszaj mocno do miejsca, w którym już wiadomo, że trzeba będzie zwolnić.
5. Odpowiedni odstęp pomaga ograniczyć ciągłe hamowanie i przyspieszanie.
6. Hamowanie silnikiem jest elementem oficjalnego programu szkolenia i egzaminu.
7. Jazda na luzie nie jest uniwersalną metodą oszczędzania paliwa.
8. Kryterium 1800–2600 obr./min i pierwszych czterech biegów przed 50 km/h jest kryterium egzaminacyjnym dla kat. B/B+E, a nie ogólnym przepisem PoRD określającym bieg dla każdej prędkości.
9. Zbyt wysoki bieg może pogorszyć reakcję pojazdu i pracę silnika.
10. Na podjeździe nie rozpędzaj samochodu ponad dopuszczalną lub bezpieczną prędkość tylko po to, aby „zebrać energię”.
11. Na zjeździe nie jedź na luzie tylko po to, aby samochód swobodniej się toczył.
12. Rekuperacja odzyskuje część energii, ale nie eliminuje strat związanych z niepotrzebnym rozpędzaniem i hamowaniem.
13. Klimatyzacji lub ogrzewania nie wyłączamy kosztem widoczności i bezpiecznych warunków prowadzenia.
14. Tempomat i ACC są pomocą, a nie zamiennikiem obserwacji i dostosowania prędkości do warunków.
15. Pozostawianie pracującego silnika podczas postoju na obszarze zabudowanym jest co do zasady zakazane — to przepis prawa, a nie tylko porada ekonomiczna.
16. Nie każde zatrzymanie w ruchu jest „postojem”. Czerwone światło lub korek nie oznaczają automatycznie obowiązku wyłączenia silnika.
17. Tryb Eco w samochodzie nie zwalnia kierowcy z podejmowania bezpiecznych decyzji.
18. Podczas wyprzedzania nie przedłużaj manewru wyłącznie po to, aby utrzymywać niskie obroty.
19. Płynna jazda nie wyklucza mocnego hamowania, jeżeli pojawi się nagłe zagrożenie.
20. Nie istnieje jedna uniwersalna recepta na eco-driving dla wszystkich samochodów spalinowych, hybrydowych i elektrycznych.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2018 poz. 1885, z późn. zm.:
- załącznik nr 1, część I,
officialTopic 2.9— „Technika kierowania pojazdem”, - załącznik nr 1, część II, pkt 2.27 — „Zmiana biegów właściwa dla energooszczędnej jazdy”,
- pkt 2.28 — „Korzystanie z momentu obrotowego silnika podczas hamowania — stosowanie hamowania silnikiem”.
- załącznik nr 1, część I,
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 października 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 2317 — późniejsza nowelizacja rozporządzenia szkoleniowego; robocza weryfikacja nie wykazała zmiany wskazanych wyżej pkt 2.27–2.28.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach, Dz.U. 2023 poz. 2659, z późn. zm.:
- załącznik nr 1, tabela dotycząca zadań wykonywanych w ruchu drogowym,
- poz. 26 — zmiana biegów właściwa dla energooszczędnej jazdy; dla kategorii B i B+E zmiana na wyższy bieg przy 1800–2600 obr./min oraz włączenie pierwszych czterech biegów przed osiągnięciem 50 km/h,
- poz. 27 — korzystanie z momentu obrotowego silnika podczas hamowania — stosowanie hamowania silnikiem.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 stycznia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 56, oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 21 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 696 — dwa akty zmieniające rozporządzenie egzaminacyjne wskazane w ELI na dzień weryfikacji; robocza kontrola nie wykazała zmiany wykorzystywanych w tej lekcji pozycji 26–27.
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1251 z późn. zm.:
- art. 19 ust. 1 — prędkość zapewniająca panowanie nad pojazdem z uwzględnieniem warunków ruchu,
- art. 19 ust. 2 — obowiązek jazdy z prędkością nieutrudniającą innym jazdy, bezpiecznego hamowania oraz utrzymywania niezbędnego odstępu,
- art. 60 ust. 2 pkt 3 — zakaz pozostawiania pracującego silnika podczas postoju na obszarze zabudowanym, z wyjątkiem pojazdu wykonującego czynności na drodze.
- Przy weryfikacji stanu prawnego na 22 sierpnia 2026 r. uwzględniono późniejsze zmiany PoRD obowiązujące do tej daty, w tym zmiany z 2025 r. oraz ustawę z dnia 23 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 180. Nie stwierdzono zmiany art. 19 ani art. 60 ust. 2 pkt 3 wpływającej na treść M7.6.
- Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1872, od 30 marca 2026 r. dodała art. 60 ust. 5 dotyczący celowego poślizgu kół i utraty styczności koła z nawierzchnią; zmiana ta nie modyfikuje wykorzystywanego tutaj art. 60 ust. 2 pkt 3.
- Ustawa z dnia 17 lipca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1073, została ogłoszona 10 sierpnia 2026 r., ale wchodzi w życie 11 maja 2027 r.; nie wpływa na stan prawny tej lekcji na 22 sierpnia 2026 r.
- Warstwa techniki jazdy:
- przewidywanie sytuacji, unikanie zbędnych przyspieszeń, płynne sterowanie, właściwy odstęp, wykorzystywanie oporów ruchu, odpowiedni dobór biegu, sposób używania tempomatu, automatycznej skrzyni, trybów Eco, Start-Stop i rekuperacji są zasadami techniki jazdy zależnymi od sytuacji oraz konstrukcji pojazdu; nie są odrębnymi uniwersalnymi normami PoRD,
- sposób działania skrzyni automatycznej, rekuperacji, one-pedal driving, Start-Stop, tempomatu i systemów wspomagających należy oceniać zgodnie z instrukcją konkretnego pojazdu.
- Stan prawny sprawdzony roboczo w oficjalnym ELI na 22 sierpnia 2026 r. Przy kolejnej aktualizacji prawnej należy ponownie zweryfikować wskazane akty i wszystkie późniejsze nowelizacje przed publikacją.